تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٩ - شرح آيات

كسانى كه به ايشان كتاب داده شده بود، اختلاف و پراكندگى پيدا نكردند مگر پس از آن كه برهان و بينه به ايشان رسيد.» چنان مى‌نمايد كه سخت‌ترين گمراهى در نزد اهل كتاب پراكندگى ايشان است، مگر نه اين است كه ايمان به خدا و فرستادگان و شرايع او سبب يگانگى اهل آن در چارچوب هدفهايى است كه كتاب براى ايشان ترسيم مى‌كند، و برنامه‌هايى كه براى ايشان عمل كردن به آنها را واجب مى‌شمارند، و رفتارى كه پرداختن به آن و فرا گرفتن آن را به ايشان سفارش مى‌كنند.

جهودان به هفتاد و دو فرقه تقسيم و پراكنده شدند كه مبرزترين ايشان فرقه‌هاى صدوقيان و فريسيان و آسيان و سامريان بودند، و هر گروه از ايشان براى خود مميزاتى از لحاظ تفكر و سلوك داشت. [١] با همين عدد ترسايان نيز پراكندگى پيدا كردند، و برجسته‌ترين طايفه در ميان ايشان ملكانيان بودند كه به نظر ايشان حضرت مسيح- عليه السلام- طبيعت دو گانه داشت، و ديگر كسانى كه براى او معتقد به طبيعت يگانه بودند، و امپراطور روم (٦١٠- ٦٤١) در آن كوشيد تا مذاهب دولت را از پرداختن به قضايا و براهين كلامى باز دارد، ولى قبطيان مصر به مخالفت با او برخاستند، و بر اثر آن فشار شديدى به دست قيصر مصر بر ايشان وارد شد كه مدت ده سال به طول انجاميد كه در اين فاصله مردان را نخست شكنجه مى‌دادند و سپس با غرق كردن هلاكشان مى‌كردند و مشعلها بر سر آنان مى‌افروختند تا روغنشان روان شود و آن آگاه قربانى را در كيسه‌اى قرار مى‌دادند و زنده به دريا مى‌افكندند. [٢]/ ٢٦٤ اختلاف پيدا كردن امتها پس از فرستادگان خدا و تمام شدن حجت بر ايشان دليل بر آن است كه چه اندازه بشريت به وحى نيازمند است كه حتى پس از نزول وحى هم باز تشتت و اختلاف پيدا مى‌كنند و به محض آن كه چراغ وحى به‌