«أَ يَحْسَبُ أَنْ لَنْ يَقْدِرَ عَلَيْهِ أَحَدٌ- آيا گمان مى‌كند كه كسى بر وى قدرت پيدا نخواهد كرد؟» گفته‌اند كه معنى آن چنين است: آيا پسر آدم چنان مى‌پندارد كه خداى عز و جل او را مجازات نخواهد كرد؟ به نعمتهايى كه خدا به او داده مى‌نگرد و گرفتار غرور مى‌شود، و به اين انديشه نمى‌افتد كه آنچه ندارد بسيار بيش از چيزهايى است كه دارد، مى‌گويد: هيچ كس نمى‌تواند بر من غلبه كند، در صورتى كه در ميان دشواريها و چالشها به سر مى‌برد.

[٦] آيا مى‌دانى كه انسان چگونه بزرگ مى‌شود؟ هنگامى كه قضيه بزرگى را حمل مى‌كند، نسبت ادا كردن قضيه برابر با تعالى او است، و بدين گونه خدا بر بندگان صالح خود مسئوليتهاى بيشتر تحميل كند، و آنان را به سخت‌ترين بلا مبتلا مى‌سازد، حتى در حديث معروف آمده است: «بلا براى انبياء است و سپس اولياء و سپس بهتر و بهتر»، جز اين كه بعضى از مردم چون مأموريتى يا قضيه‌اى يا مسئوليتى را بر دوش دارند، خود را براى آن كوچك مى‌بينند و مى‌گويند: چگونه به انجام دادن اين كار موفق مى‌شوم؟ و به همين جهت قصد فرار از آن مى‌كنند. در حقيقت اشخاص بزرگ در همين نقطه از ديگران جدا و شناخته مى‌شوند، آنان هيچ كس را شايسته‌تر از خود براى انجام دادن كار خير يا تحمل يك مسئوليت نمى‌يابند، بلكه بعضى از آنان براى يافتن كسى چندان به جستجو نمى‌پردازند.

شايد آيه به بحث درباره همين حالت نادر در نفس انسان مى‌پردازد، چه آن را چنان مى‌بيند كه اگر چيز اندكى بدهد، در چشم خودش بزرگ مى‌نمايد و مى‌گويد: اين مال بزرگى است، و نمى‌گويد كه آن را براى زندگى او داده است، بلكه خود را زيان ديده مى‌بيند/ ١٢٠ و مى‌گويد: آن مال را هلاك كردم.

«يَقُولُ أَهْلَكْتُ مالًا لُبَداً- مى‌گويد: مال بسيار از دست دادم.» شايد در اين كار دروغگو باشد، و جز اندكى نداده و كار او در نظر خودش بزرگ جلوه كرده است، بر خلاف آن مؤمن كه هرگز از حدّ كوتاهى كردن در برابر خدا بيرون نمى‌رود و پيوسته در صدد انجام دادن كار بزرگتر و داراى فضيلت بيشتر