تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٥٣ - شرح آيات

كه درباره آن مى‌گويد: «تمام چيزهايى كه در ميان آسمانها و زمين قرار دارد از آن خداى عزّ و جلّ و پيامبر او و مؤمنانى است كه اهل و شايسته اين صفت (يعنى ايمان) هستند. پس آنچه از مال دنيا در دست مشركان و كافران و ستمگران و فاجران مخالف قرار دارد از آن پيامبر خدا (صلّى اللَّه عليه و آله) و مولايى است كه در فرمانبردارى از اين دو (خدا و رسول) است. زيرا آنچه در دست آنهاست در مورد آن اموال به مؤمنانى كه شايسته اين صفت هستند ستم كرده‌اند. چون مؤمنان بر آنان غلبه يافتند، آنچه خداوند به پيامبرش به صورت فى‌ء (مال برگشتى) داد حقشان بود كه خداوند به عنوان فى‌ء به ايشان داد و به آنان بازگرداند، و فى‌ء به معنى هر چيزى است كه مال مشركان شود سپس از وضعى كه پيدا كرده به هر صورتى كه بر آن يا در آن حال بوده بازگردد. پس آنچه به جاى خود بازگردد از گفتار و كردار «فاء» است مانند گفته خداى عزّ و جلّ: «فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌ [١٦]- پس اگر بازگردند، خداوند آمرزنده مهربان است» يعنى (شوهر و زن) رجوع كنند، سپس گفت: «وَ إِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ‌ [١٧]- و اگر عزم طلاق كردند، خداوند شنواى داناست» و گفت: «وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى‌ فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِي‌ءَ إِلى‌ أَمْرِ اللَّهِ‌ «يعنى ترجع» فَإِنْ فاءَتْ‌ «يعنى رجعت» فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ‌ [١٨]- و اگر دو گروه از مؤمنان با يكديگر به جنگ برخاستند، ميانشان آشتى افكنيد. و اگر يك گروه بر ديگرى تعدّى كرد، با آن كه تعدّى كرده است بجنگيد تا به فرمان خدا بازگردد (تفى‌ء بازگردد) پس اگر بازگشت (فاءت بازگشت)، ميانشان صلحى عادلانه برقرار كنيد و عدالت ورزيد كه خدا عادلان را دوست دارد.»، مراد از «تفى‌ء» «بازگردد» است. پس اين دليل دلالت دارد بر اين كه فى‌ء هر چيزى است كه به‌