تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨٤ - شرح آيات

است مگر آنكه موضوعها و آثار آن خداى عزّ و جلّ را خوش نياند و خرسند نسازد، امّا اگر نجوا متضمّن خير و صلاح باشد آزاد و مباح است، بلكه حتى گاه واجب است، مانند عصر طاغوت، زيرا نگهبان و حافظ برنامه‌ها و طرحهاى مؤمنان، و جانها و امكانات ايشان، بدور از آگاهى و نيرنگ و عكس العملهاى طاغوت است.

از اين رو خداوند كسانى را كه ايمان آورده‌اند از آن نهى نكرده بلكه آنها را از جهتى از آن نهى كرده كه داراى مضامينى بد و ناشايست باشد و در صورتى كه مضامين نجوا مثبت و خوب باشد بدان امر كرده است، در حالى كه منافقان را از آن رو از نجوا نهى كرده كه آن را وسيله‌اى براى جنگيدن با حق ساخته‌اند.

«وَ يَتَناجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ مَعْصِيَةِ الرَّسُولِ‌- و براى گناه و دشمنى و نافرمانى از پيامبر با هم نجوا مى‌كنند.» اينجا اشاره‌اى به سه گونه از گناهان حرام شده است كه عبارتند از

يكم: نافرمانيها و معصيتهايى كه انسان در رفتار خود به وسيله آنها با شريعت مخالفت مى‌ورزد، مانند نوشيدن شراب، و خوردن حرام، و دروغ، و نادرستى و آلودن، و نزديكى جستن با اموال به حكمرانان ستمكار. در توضيح كلمه «اثم» بايد گفت خداى تعالى گويد: «اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ‌ [٣١]- از گمان فراوان بپرهيزيد. زيرا پاره‌اى از گمانها در حدّ گناه است» اثم يعنى گناه، و گفت: «وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئاً فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً [٣٢]- و هر كه خود خطا يا گناهى كند آن گاه بيگناهى را بدان متهم سازد، هر آينه بار تهمت و گناهى آشكار را بر دوش خود كشيده است.»/ ١٦٣ و گفت

«وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدِ افْتَرى‌ إِثْماً عَظِيماً [٣٣]- و هر كه به خدا شرك آورد، دروغى ساخته و گناهى بزرگ مرتكب شده است.»، و در المنجد آمده: الإثم، كارى كه حلال نيست.