تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٨٨ - شرح آيات

نداد، از اين رو به صلاح رهنمايى نشديم و راه نيافتيم، و اگر خدا پيامبرى نزد ما مى‌فرستاد از ديگران زودتر و بهتر هدايت مى‌شديم.

«وَ إِنْ كانُوا لَيَقُولُونَ‌- اگر چه مى‌گفتند:» تنها گفته‌اى مجرّد، كه از لقلقه زبان فراتر نمى‌رود، «لَوْ أَنَّ عِنْدَنا ذِكْراً مِنَ الْأَوَّلِينَ‌- اگر از پيشينيان نزد ما كتابى مانده بود،» به وسيله آن هدايت مى‌شديم، و در زندگى بر اثر پرتو آن راه مى‌سپرديم.

«لَكُنَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ‌- بيگمان از بندگان مخلص خدا مى‌بوديم.» ولى آيا براى انسان امكان دارد كه تنها به صرف آرزومنديها بدين منزلت والا برسد؟ هرگز ... زيرا براى رسيدن بدان ناگزير از سعى و كوشش است، زيرا تنها خود اوست كه آرزوها را به واقعيّت تبديل مى‌كند و تحقّق مى‌بخشد.

[١٧٠] از آن جا كه آنان در عالم آرزوهاى مجرّد به سر مى‌برند، و اين گفته را نيز براى توجيه كجرويهاى خود مى‌گويند، قرآن براى آنان آمد و بر آنها فرض و واجب ساخت كه از آن پيروى كنند تا به آسمان اخلاص برسند.

/ ٢٩٦ «فَكَفَرُوا بِهِ‌- پس بدان كتاب كافر شدند،» و حقيقتشان آشكار ساخت كه سخنشان تنها آرزوهايى است غير جدّى، و اين طبيعت تمام كسانى است كه توبه را به آينده موكول مى‌كنند، و اصلاح خود را به شرطهايى تحقق ناپذير منوط مى‌انگارند و همواره در رؤياى آينده به سر مى‌برند، و اين موكول كردن اصلاح به آينده آنها را به قعر دوزخ مى‌كشاند.

«فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ‌- و زودا كه خواهند فهميد.» آنها مى‌گويند: به زودى خواهيم كرد، و قرآن به آنها مى‌گويد: بلكه به زودى خواهيد فهميد كه ضايع كردن تنها فرصت عمر هرگز به مصلحت شما نيست.

در لابلاى اين تعبير تهديد به عذابى نهفته است، و عدم تصريح به نوع و