تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٢ - شرح آيات

است كه گفت

«غسّاق دره‌اى است به دوزخ كه در آن سيصد و سى قصر باشد، و به هر قصرى سيصد خانه، و در هر خانه‌اى چهل گوشه، و در هر گوشه‌اى مارى بزرگ و هراس انگيز، و در هر مارى سيصد و سى كژدم، و در هر كژدمى سيصد و سى نيش گزنده سرشار از زهر، كه اگر يكى از آن كژدمها زهرش را بر اهل دوزخ بريزد تمام آنها را مسموم مى‌كند». [٥٨] [٥٨] «وَ آخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْواجٌ‌- و شكنجه‌هايى ديگر، از هر نوع،» و عذاب بدين دو نوع بسنده نمى‌شود بلكه انواع و روشهاى گوناگون بسيار دارد./ ٣٩١ از اين آيه درمى‌يابيم كه انواع عذاب بسيار زياد است، جز اين كه برخى از آنها با برخى ديگر همراه است، چنان كه آب جوشان با چرك و تراويده سياه دوزخيان همراه و آمده و يكديگر را تكميل كرده است.

[٥٩] پس از آن كه سركشان وارد جهنم مى‌شوند و هر يك به جاى خود كه بر او تنگ مى‌آيد مى‌رسد، ديگر امثال و پيروانشان را كه فريبشان داده بودند مى‌بينند كه با آنها وارد جهنّم مى‌شوند و به آنها گفته مى‌شود.

«هذا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ‌- اين گروه همراه شما به آتش در مى‌آيند،» و ممكن است مراد از «آخر ديگر» گروه ديگر باشد، كه همان جفتها و مشابهان گروه نخست هستند، و اين مقدمه‌اى براى گفتگوى بعدى درباره آنها باشد، و اين مشابه با همان نكته‌اى است كه در تفسير گفته خداى تعالى ياد كرديم كه: «احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ‌- آنان را كه ستم مى‌كردند و همپايگانشان و آنهايى را كه مى‌پرستيدند گرد آوريد». [٥٩] اقتحام، [٦٠] داخل شدن در چيزى است به فشار چون ميخى كه در ديوار جايى ندارد ولى چكش به فشار آن را در ديوار فرو مى‌كند. و از آن رو اين لفظ به كار