تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢١١ - شرح آيات

بوديم.» ساده‌ترين و روشنترين احكام عقل همانا ضرورت پيروى از راهنمايان راه يافته است، و بر آن كسانى كه از گمراهان تقليد يا پيروى كرده‌اند پروردگارشان به موجب همين حكم كه عقل به روشنى بسيار آنها را بدان ره نموده است، احتجاج مى‌كند.

/ ٢١٨ [٣٣] قرآن در ردّ توجيهات آنان و اينان تأكيد مى‌كند كه ستم ميان مستكبران به سبب ستمگريشان و اجتماع به سبب سكوت و منفى گراييش مشترك است، و به زودى به سرانجامى واحد، و پاداشى جامع منجر خواهد شد، و اين درست همان معنى مسئوليّت است.

«فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذابِ مُشْتَرِكُونَ‌- در آن روز همه در عذاب شريكند.» شايد اين آيه كريم به فكرى مهم اشاره مى‌كند، كه- اگر انسان آن را بفهمد و در آن ژرف بينديشد، و بدان عمل كند- بر اثر آن سزاوار است كه انسان نفس خود را تزكيه كند و بر پايه ايمان پرورش دهد، و آن فكر اين است هر كس مسئوليّت را متوجّه نفس خود كند و همواره نفس خويش را متّهم بشمارد، نقش ديگران هر چه خواهد باشد. و اين از صفات پرهيزگاران است كه امامشان، امام المتّقين، على (ع) بدين گفته آنان را وصف كرده است

«موجب آشفتگى‌شان كارى است بزرگ. از كردار اندك خود خرسندى ندارند، و طاعتهاى فراوان را بسيار نشمارند. پس آنان خود را متّهم شمارند و از كرده‌هاى خويش بيم دارند. اگر يكى از ايشان را بستايند، از آنچه (درباره او) گويند بترسد، و گويد: (من خود را از ديگران بهتر مى‌شناسم و خداى من مرا از خودم بهتر مى‌شناسد. بار خدايا! مرا مگير بدانچه بر زبان مى‌آرند، و بهتر از آنم كن كه مى‌پندارند، و بر من ببخشاى آن را كه نمى‌دانند.)». [١٠]