تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧٨ - شرح آيات

«أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى‌ أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ‌- آيا كسى كه آسمانها و زمين را آفريده است نمى‌تواند مثلشان را بيافريند؟» چرا، او قادر است، و چگونه ذات سبحان او از آفرينش ناتوان و عاجز باشد؟! چرا، بيگمان او قادر است، و دليل آن گوناگونى آفريده‌هاست، از پشّه بسيار كوچك تا فيل تنومند كه شبيه پشّه ولى با حجمى بزرگتر است، تا نهنگ كه يك چشم آن از فيلى سنگين‌تر است و با سرعتى بى‌نظير درياها را در مى‌نوردد، تا شگفتيهاى درياها و قلل كوه‌ها و گياهان دشتها، تا آن جا كه اگر عمر خود را در شناخت نشانه‌هاى خدا در كوچكترين گياه صرف كنى به كنه آن راه نمى‌برى كه: چگونه از زمين آب مى‌گيرد و املاح آن را جذب مى‌كند، و چگونه از خورشيد پرتو مى‌گيرد، و چه سان در برابر آفتها و تند بادها از خود نگهدارى مى‌كند، و چگونه هدف خود را در اين عالم فراخ هستى تحقّق مى‌بخشد/ ١٨٢ ...؟ آرى. اگر اين همه و دهها مورد ديگر را كه گفته نشد به انجام رساندى هنوز شگفتيهاى آن گياه كوچك پايان نپذيرفته است، و همچنين است جانورى خرد چون مورچه. اگر به كتابخانه‌اى بزرگ مراجعه كنى، شايد دهها مجلّد كتاب درباره گياهى ناچيز بيابى! و بسا كه دچار حيرت و غافلگير شوى اگر ببينى كه همين مورچه را كه زير پا له مى‌كنى از احترام (و توجّه علمى) دانشمندان برخوردار شده و تا كنون دهها هزار كتاب و رساله تحقيقى درباره آن به رشته تحرير درآورده‌اند.

اين گوناگونى بزرگ كه افراد آن به شمار نمى‌گنجد دليل خلّاقيت و آفرينندگى پروردگار و نشانه آن است كه از هيچ چيز در آسمانها و زمين ناتوان نيست و نيك مى‌داند كه آنچه را مى‌سازد، چگونه بسازد.

«وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ‌- و او به هر آفرينشى داناست.» شايد تعبير به «مثلهم- مانندشان» در اين آيه براى دلالت بر اين امر باشد كه قدرت او به جنس آفريدگان به طور عموم تعلّق مى‌گيرد و نه تنها به فرد و شخص‌