الصحيح من سيرة الإمام علي (عليه السلام)
(١)
٥ ص
(٢)
٢٥ ص
(٣)
٤٧ ص
(٤)
٦١ ص
(٥)
٨٥ ص
(٦)
١٢٣ ص
(٧)
١٥٩ ص
(٨)
١٨٩ ص
(٩)
٢١٣ ص
(١٠)
٢٣١ ص
(١١)
٢٦٧ ص
(١٢)
٢٩٩ ص
(١٣)
٣٣١ ص
(١٤)
٥ ص
(١٥)
٧ ص
(١٦)
١٠ ص
(١٧)
١٠ ص
(١٨)
١٢ ص
(١٩)
١٢ ص
(٢٠)
١٣ ص
(٢١)
١٦ ص
(٢٢)
١٩ ص
(٢٣)
٢١ ص
(٢٤)
٧٠ ص
(٢٥)
٧١ ص
(٢٦)
٧٢ ص
(٢٧)
٧٣ ص
(٢٨)
٢٥ ص
(٢٩)
٧٤ ص
(٣٠)
٧٥ ص
(٣١)
٧٦ ص
(٣٢)
٧٧ ص
(٣٣)
٧٨ ص
(٣٤)
٧٩ ص
(٣٥)
١٠٠ ص
(٣٦)
١٠١ ص
(٣٧)
٤٧ ص
(٣٨)
١٠٢ ص
(٣٩)
١٠٣ ص
(٤٠)
١٠٤ ص
(٤١)
١٠٥ ص
(٤٢)
١٠٦ ص
(٤٣)
١٠٧ ص
(٤٤)
٦١ ص
(٤٥)
١٠٨ ص
(٤٦)
١٠٩ ص
(٤٧)
١٠٠ ص
(٤٨)
١٠١ ص
(٤٩)
١٠٢ ص
(٥٠)
١٠٣ ص
(٥١)
١٠٤ ص
(٥٢)
١٠٥ ص
(٥٣)
١٠٦ ص
(٥٤)
١٠٧ ص
(٥٥)
١٠٨ ص
(٥٦)
١٠٩ ص
(٥٧)
١٢٠ ص
(٥٨)
١٢١ ص
(٥٩)
١٢٢ ص
(٦٠)
١٢٣ ص
(٦١)
١٢٤ ص
(٦٢)
١٢٥ ص
(٦٣)
١٢٦ ص
(٦٤)
٨٥ ص
(٦٥)
١٢٧ ص
(٦٦)
١٢٨ ص
(٦٧)
١٢٩ ص
(٦٨)
١٢٠ ص
(٦٩)
١٢١ ص
(٧٠)
١٢٣ ص
(٧١)
١٢٢ ص
(٧٢)
١٢٣ ص
(٧٣)
١٢٤ ص
(٧٤)
١٢٥ ص
(٧٥)
١٢٦ ص
(٧٦)
١٢٧ ص
(٧٧)
١٢٨ ص
(٧٨)
١٢٩ ص
(٧٩)
١٣٠ ص
(٨٠)
١٣١ ص
(٨١)
١٣٢ ص
(٨٢)
١٣٣ ص
(٨٣)
١٣٤ ص
(٨٤)
١٣٥ ص
(٨٥)
١٥٩ ص
(٨٦)
١٣٦ ص
(٨٧)
١٣٧ ص
(٨٨)
١٣٨ ص
(٨٩)
١٣٩ ص
(٩٠)
١٦٠ ص
(٩١)
١٦١ ص
(٩٢)
١٦٢ ص
(٩٣)
١٨٩ ص
(٩٤)
١٦٣ ص
(٩٥)
٢١٧٤ ص
(٩٦)
١٦٥ ص
(٩٧)
١٦٦ ص
(٩٨)
١٦٧ ص
(٩٩)
١٦٨ ص
(١٠٠)
١٦٩ ص
(١٠١)
٢١٣ ص
(١٠٢)
١٩٠ ص
(١٠٣)
١٩١ ص
(١٠٤)
١٩٢ ص
(١٠٥)
١٩٣ ص
(١٠٦)
١٩٤ ص
(١٠٧)
١٩٥ ص
(١٠٨)
٢٣١ ص
(١٠٩)
١٩٦ ص
(١١٠)
١٩٧ ص
(١١١)
١٩٨ ص
(١١٢)
١٩٩ ص
(١١٣)
٢١٠ ص
(١١٤)
٢١١ ص
(١١٥)
٢١٢ ص
(١١٦)
٢١٣ ص
(١١٧)
٢١٤ ص
(١١٨)
٢١٥ ص
(١١٩)
٢١٦ ص
(١٢٠)
٢١٧ ص
(١٢١)
٢١٨ ص
(١٢٢)
٢١٩ ص
(١٢٣)
٧٠٠ ص
(١٢٤)
٧٠١ ص
(١٢٥)
٧٠٢ ص
(١٢٦)
٧٠٣ ص
(١٢٧)
٧٠٤ ص
(١٢٨)
٢٦٧ ص
(١٢٩)
٧٠٥ ص
(١٣٠)
٧٠٦ ص
(١٣١)
٧٠٧ ص
(١٣٢)
٧٠٨ ص
(١٣٣)
٧٠٩ ص
(١٣٤)
٧١٠ ص
(١٣٥)
٢٩٩ ص
(١٣٦)
٧١١ ص
(١٣٧)
٧١٢ ص
(١٣٨)
٧١٣ ص
(١٣٩)
٧١٤ ص
(١٤٠)
٧١٥ ص
(١٤١)
٣٣١ ص
(١٤٢)
٧١٦ ص
(١٤٣)
٧١٧ ص
(١٤٤)
٧١٨ ص
(١٤٥)
٧١٩ ص
(١٤٦)
٧٢٠ ص
(١٤٧)
٧٢١ ص
(١٤٨)
٧٢٢ ص
(١٤٩)
٧٢٣ ص
(١٥٠)
٧٢٤ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص

الصحيح من سيرة الإمام علي (عليه السلام) - العاملي، جعفر مرتضى - الصفحة ٧٢

فقال له أمير المؤمنين (عليه السلام): أتكفر برب كان يؤمن به عثمان؟

فسكت عمار)[١].

ونقول:

لا بد من الإشارة فيما يلي إلى بعض التوضيحات وهي:

ألف: إن تكفير عمار وغيره لعثمان لأجل حكمه بغير ما أنزل الله تعالى لا يعني تكفير سائر الصحابة له أيضاً، بل لعل الكثيرين منهم كانوا يرون لزوم قتله بسبب امتناعه من الخلع، أو لأسباب أخرى، قد لا تكون موجبة للكفْر بنظرهم.. كقتله بعض النفوس المحترمة، فقد تقدم في بعض فصول هذا الكتاب أن عثمان شكا من أنهم يطالبونه بالقود ببعض من قتلهم.

ب: إن جواب أمير المؤمنين (عليه السلام) يدل على أنه (عليه السلام) لا يكفر عثمان من ناحية إخلاله بالتوحيد، أو إنكاره الألوهية، فإنه قد أسكت عماراً بسؤاله إن كان يكفر برب كان يؤمن به عثمان، لأن عماراً لا يستطيع أن يدعي أنه مطلع على ضمير عثمان، ليحكم عليه في إيمانه صحة وفساداً، ولذلك كان لا بد له من السكوت في مقابل هذا السؤال..

غير أن الجميع يعلم أن الكفر لا ينحصر بإنكار الألوهية، أو بالإخلال بالتوحيد، فإن عماراً كان يكفر عثمان لحكمه بغير ما أنزل الله تعالى، ويستشهد


[١] شرح نهج البلاغة ج٣ ص٤٨ ودلائل الصدق ج٣ ص١٧٥ والشافي في الإمامة ج٤ ص٢٨٦.