اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٠ - چهره سخاوتندان در قرآن

اندوهگين نمى‌شوند؛ زيرا مى‌دانند، آنچه از فضل پروردگار به آنها داده مى‌شود، بيشتر از آن است كه از دست داده‌اند.

در پنجمين‌ آيه باز با تعبير تازه‌اى در زمينه انفاق مى‌فرمايد «هرگز به (حقيقت) نيكوكارى نمى‌رسيد، مگر آن كه از آنچه دوست مى‌داريد (در راه خدا) انفاق كنيد و آنچه انفاق مى‌كنيد، خداوند از آن باخبر است؛ لَنْ تَنالُوا البِرَّ حَتَّى‌ تُنْفِقُوا مِمّا تُحبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَى‌ءٍ فَانّ اللّهَ بِه عليمٌ». [١]

در ادبيات عرب‌ «برّ» به معنى نيكوكارى توأم با توجه و از روى قصد و اختيار است و اين نشانه شخصيت و روحانيت انسان مى‌باشد. جالب اين كه‌ «برّ» در آيه به طور مطلق ذكر شده و نشان مى‌دهد تا سخاوت و انفاق نباشد، انسان هرگز به حقيقت نيكوكارى نمى‌رسد. گرچه بعضى از مفسران واژه‌ «برّ» را به معنى‌ «بهشت» و بعضى به معنى‌ «تقوا» و بعضى به معنى‌ «پاداش نيك» گرفته‌اند؛ ولى ظاهر اين است كه مفهوم‌ «برّ» وسيع بوده و شامل همه اينها نيز مى‌شود.

در ششمين‌ آيه، انفاق را ضمن اين كه يكى از اركان مهم تقوا ذكر كرده- تقوايى كه سرچشمه هدايت الهى و محتواى قرآنى است- مى‌فرمايد: «پرهيزكاران كسانى هستند كه ايمان به غيب دارند (ايمان به خدا و جهان ماوراء طبيعت) و نماز را برپا مى‌دارند و از نعمتهايى كه بر آنها روزى داده‌ايم، انفاق مى‌كنند؛ الَّذينَ يُؤمِنوُنَ بِالغَيبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزقْناهُم يُنفِقُون». [٢]

با توجه به اينكه‌ «ينفقون» به صورت فعل مضارع ذكر شده، مفهومش اين است كه آنها انفاق مواهب الهى را به طور مستمر انجام مى‌دهند و اين نشانه سخاوتمندى آنهاست كه در نهادشان ريشه دوانده و به صورت يك صفت برجسته درآمده است.

تعبير به‌ «ممّا رَزَقناهُم» (از آنچه به آنان روزى داده‌ايم) اشاره به نكته لطيفى مى‌كند و آن اين كه آنها مى‌دانند كه همه اموال، مواهب الهى است؛ بنابر اين، دليلى ندارد كه از

[١]-/ آل‌عمران، ٩٢

[٢]-/ بقره، ٣