و نيز در نقطه مقابل اين معنى از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شده است كه فرمود: «اكْثَرُ النَّاسِ امَلًا اقَلُّهُمْ لِلْمَوْتِ ذِكْراً؛ آنها كه آرزوهايشان بيشتر است كمتر به ياد مرگ مى‌افتند». [٢]

راه ديگر براى مبارزه با طول امل مطالعه پيرامون پيامدهاى بسيار شوم آن است.

آرى توجّه به اين نكته كه آرزوهاى دراز سرچشمه بسيارى از گناهان و رذايل اخلاقى ديگر است و از علل مهمّ قساوت قلب و فراموشى آخرت و سبب زندگى پررنج و ذلّت‌بار و محروميّت از مواهب و نعم الهى و از حجاب‌هاى ضخيم معرفت و آگاهى محسوب مى‌شود، سبب مى‌گردد كه انسان به فكر علاج و درمان بيفتد و پيش از آنكه سيلاب طول امل كاخ سعادت او را ويران سازد به فكر چاره بيفتد، از دامنه آرزوهايش بكاهد و به صف خردمندان و سعادتمندان بازگردد و آرزوها را در حدّ معقول و شايسته مهار كند.

اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد: «حَاصِلُ الْمُنَى الْاسَفُ وَ ثَمَرَتُهُ التَّلَفُ؛ حاصل آرزوهاى دراز تأسّف است و ثمره آن تلف شدن (عمر و امكانات و سعادت انسان) مى‌باشد»! [٣]

در حديث ديگرى از همان حضرت مى‌خوانيم: «احْذَرُوا الْامَانِىَّ فَانَّهَا مَنَايَا مُحَقَّقَةٌ؛ از آرزوهاى دراز بپرهيزيد كه مرگ‌هاى مسلّم در آن نهفته است». [٤]

در اينجا دو نكته قابل توجّه است:

نخست اينكه در طبّ مادّى براى درمان بسيارى از بيماريهاى جسمى و روانى به فكر جانشين مى‌روند، يعنى خواسته‌هايى كه انسان را به بيمارى مى‌كشاند به خواسته‌هاى برترى تبديل مى‌كنند كه منتهى به سلامت او گردد، مثلًا كسى كه علاقه زيادى به موادّ چربى و نشاسته‌اى دارد و سبب بيمارى‌هاى گوناگون در او شده به استفاده از كميّت قابل ملاحظه از ميوه و سبزى سالم هدايت مى‌كنند و يا افرادى كه معتاد به موادّ مخدّرند، اعتيادهاى سالمى براى آنها پيش‌بينى مى‌كنند.

اين نكته در بيماريهاى اخلاقى نيز صادق است، به اين ترتيب كه معلّم اخلاق آرزوهاى دراز مادّى را به آرزوهاى معنوى نسبت به پاداش الهى در سراى آخرت‌

[١]-/ بحارالانوار، جلد ٧٤، صفحه ١٢٢

[٢]-/ تصنيف غررالحكم، صفحه ٣١٢

[٣]-/ تصنيف غررالحكم، صفحه ٣١٤

[٤]-/ همان مدرك‌