اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٢ - غرور و خودبينى

عبرت براى همگان شد گرفتار گشتند.

«غرور» گاه در يك فرد پيدا مى‌شود و گاه قوم و ملّت يا نژادى در چنگال اين رذيله اخلاقى گرفتار مى‌شوند و بى شك قسم دوم خطرناك‌تر است؛ زيرا گاه كشور يا دنيايى را به آتش مى‌كشد و نمونه آن جنگ جهانى اول و دوم بود كه حدّ اقل يكى از علل عمده آن غرور و نژادپرستى آلمانى‌ها بود.

با اين اشاره، نخست به سراغ تفسير واژه‌ «غرور» در منابع لغت و كتب علماى اخلاق و سپس به سراغ آيات و روايات و تفسير و تحليل آنها مى‌رويم و به دنبال آن از اسباب غرور، آثار و پيامدها و راه درمان آن سخن مى‌گوييم.

١- مفهوم غرور

اين واژه به طور وسيعى در كلمات عرب مخصوصاً در آيات قرآن مجيد و روايات اسلامى به كار رفته و در گفتگوهاى روزمرّه فارسى زبانان نيز كم و بيش در همان معانى اصلى يا لوازم آن به كار مى‌رود.

«راغب» در كتاب‌ «مفردات» واژه‌ «غَرور» (به فتح غين كه معنى وصفى دارد) را به معنى هر چيزى كه انسان را مى‌فريبد و در غفلت فرومى‌برد خواه مال و مقام باشد يا شهوت و شيطان تفسير مى‌كند.

در «صحاح اللغة» «غُرور» به معنى امورى كه انسان را غافل مى‌سازد و مى‌فريبد (خواه مال و ثروت باشد يا جاه و مقام يا علم و دانش و غير آن) تفسير شده است.

بعضى از ارباب لغت- به گفته‌ «طريحى» در «مجمع البحرين» گفته‌اند: «غرور چيزى است كه ظاهر جالب و دوست داشتنى دارد ولى باطنش ناخوشايند و مجهول و تاريك است».

در كتاب‌ «التحقيق فى كلمات قرآن الكريم» بعد از نقل كلمات ارباب لغت چنين آمده است: «ريشه اصلى اين واژه به معنى حصول غفلت به سبب تأثير چيز ديگرى در انسان است و از لوازم و آثار آن جهل و فريب و نيرنگ و نقصان و شكست و ... مى‌باشد».

در «المحجة البيضاء فى تهذيب الاحياء» كه از بهترين كتب اخلاق محسوب مى‌شود و