ديگران به طور آشكار و پنهان و يا نيمه آشكار بپردازند و در حالى كه خود بر لب پرتگاه خطرناكى قرار گرفته‌اند مردم را چنين فكر مى‌كنند و خود را از عذاب خدا در امان بپندارند!

در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «اذَا سَمِعْتُمُ الرَّجُلُ يَقُولُ هَلَكَ النَّاسُ فَهُوَ اهْلَكُهُمْ؛ هنگامى كه شنيديد كسى مى‌گويد: مردم (به خاطر اعمالشان) هلاك شدند بدانيد خود او هلاكتش از آنان شديدتر است»!

در حديث ديگرى از همان حضرت صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «كَفَى بِالْمَرْءِ شَرّاً انْ يُحَقِّرَ اخَاهُ الْمُسْلِمَ؛ براى انسان اين بدى و بدبختى كافى است كه برادر مسلمانش را خوار و خفيف بشمرد»!

مرحوم‌ «فيض كاشانى» در «المحجّة البيضاء» بعد از ذكر اين سخن مى‌افزايد: چه قدر فرق است بين كسى كه عالم يا عابدى را به خاطر علم و عبادتش بزرگ مى‌شمرد، به او احترام مى‌گذارد و خود را در برابر او ناچيز مى‌بيند و آن عالم و عابدى كه شخص مزبور را كوچك مى‌داند و دوست دارد از او دور شود! [١]

او در بخش ديگرى از سخنانش مى‌افزايد: اين آفتى است كه كمتر عابدى از آن در امان مى‌ماند، هرگاه كسى به او بى احترامى كند يقين دارد كه بى احترامى كننده مبغوض درگاه الهى است و بعيد مى‌داند كه خدا او را ببخشد، در حالى كه اگر خودش به ديگرى چنين آزارى را برساند اين قدر اهمّيّت به آن نمى‌دهد و اين نوعى جهل و نادانى است و جمع ميان‌ «عجب» و «تكبّر» و «غرور» است و اگر در چنين حالى شخص مزبور گرفتار ناراحتى شود آن را از كرامات خويش مى‌پندارد و انتقام الهى مى‌شمرد!

چه قدر فرق است بين چنين افراد نادان و مغرور و بعضى از عابدان هوشيار متواضع كه يك نمونه آن اين است: يكى از بزرگان عبّاد، از عرفات در ايّام حجّ بازمى‌گشت گفت: «اگر من (گنهكار) در ميان آنان نبودم اميد مى‌رفت كه خدا همه را ببخشد و رحمت كند»!

اين سخن را با حديث ديگرى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله به پايان مى‌بريم: در روايتى آمده‌

[١]-/ اقتباس از المحجّة البيضاء، جلد ٣، صفحه ٢٦٩