اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٨ - ١- مفهوم عجله و شتابزدگى

«عجول» را نبايد با «سرعت» كه بار مثبت دارد، اشتباه كرد. سرعت آن است كه انسان بعد از فراهم شدن مقدّمات، اتلاف وقت نكند و فرصت را از دست ندهد و به سوى مقصد بشتابد؛ كارى كه مسلماً سبب پيروزى و نجات و موفقيت است. در موارد بسيارى، ميان مصاديق و موارد عجله و سرعت اشتباه شده است و يا گروهى براى توجيه اعمال نادرست خود، تنبلى و بى حالى و از دست دادن فرصت‌ها را تحت عنوان ترك عجله و شتابزدگى توجيه مى‌كنند؛ در حالى كه فرق اين دو كاملًا واضح و روشن است و اين كه مى‌بينيم، بعضى از روايات، عجله را از اسباب پشيمانى و تأنّى را سبب سلامت شمرده است، به خاطر همان است كه در بالا اشاره شد.

اين سخن را با حديثى از اميرمؤمنان على عليه السلام كه بيان روشنى بر تفاوت مفهوم عجله و سرعت در كارهاست، پايان مى‌دهيم: «ايّاكَ وَ العَجَلَةَ بِالامُورِ قَبْلَ اوانِهَا، وَ التَّساقُطَ فِيها عِندَ امْكانِها؛ از شتاب كردن در كارها، قبل از رسيدن موعد آنها بپرهيز و نيز از سستى در كارها به هنگام رسيدن زمان آن (و فراهم شدن اسباب) بپرهيز». [١]

٢- سرعت گرفتن در خيرات‌

قرآن مجيد در آيات متعددى، مؤمنان را به مسارعت در خيرات و پيشى گرفتن از يكديگر دعوت مى‌كند، از جمله در آيه ١١٤ سوره آل عمران در توصيف جمعى از مؤمنان راستين مى‌فرمايد: «... وَ يُسارِعُونَ في الخَيراتِ وَ اولئكَ مِن الصَّالِحينَ‌ ... آنها كسانى هستند كه در انجام كارهاى نيك سرعت كرده و بر يكديگر پيشى مى‌گيرند و آنها از صالحانند».

و در سوره انبيا آيه ٩٠ در توصيف جمعى از پيامبران بزرگ، مانند «زكريّا» و «يحيى‌» مى‌فرمايد: «... انَّهُم كَانُوا يُسارِعُون في الخَيراتِ ...؛ آنها در كارهاى خير به سرعت اقدام مى‌كردند و بر ديگران پيشى مى‌گرفتند».

و در آيه ٦١ سوره مؤمنون، در شرح صفات برجسته مؤمنان آمده است: «اولئكَ‌

[١]-/ نهج البلاغه، نامه ٥٣ (فرمان مالك اشتر)