طوفان فرو مى‌نشيند و پرده‌ها كنار مى‌رود و چشمشان بينا مى‌شود؛ خداوند در اين رابطه مى‌فرمايد: «پرهيزگاران هنگامى كه گرفتار وسوسه‌هاى شيطان شوند، به ياد (خدا) مى‌افتند و بينا مى‌گردند؛ انّ الَّذينَ اتَّقَوْا اذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَاذاهُم مُبصِرُونَ». [١]

اين تعبير نشان مى‌دهد كه ياد خدا، چشم قلب انسان را بينا مى‌كند؛ در حالى كه‌ «غفلت» از ياد او، راه را براى نفوذ شياطين در دل انسان هموار مى‌سازد.

«طائف» به معنى طواف كننده است و منظور از آن- همان گونه كه جمعى از مفسران بزرگ گفته‌اند- همان وسوسه‌هايى است كه از ناحيه شيطان صادر مى‌شودو گويى اطراف قلب طواف مى‌كند تا راهى براى نفوذ در كعبه دل پيدا كند و آن را به بتخانه‌اى مبدل سازد كه اين نفوذ تنها در حال‌ «غفلت» انسان از ياد خداست؛ زيرا، به محض اين كه انسان به ياد خدا بيفتد، آن وسوسه‌ها و خطورات از قلب دور مى‌شود و نور رحمت حق بر آن متجلّى مى‌گردد.

***

يازدهمين‌ آيه، از غافلانى سخن به ميان آمده است كه تا پايان عمر در عالم بى‌خبرى و «غفلت» به سر مى‌برند؛ اما هنگامى كه سيلى‌ «اجل» به صورت آنها نواخته شود و در سكرات موت قرار گيرند و آثار اعمال خود را به چشم بنگرند (در وحشت و اضطراب شديدى فرو مى‌روند) آن گاه به آنها گفته مى‌شود: «اين همان چيزى است كه از آن فرار مى‌كرديد». سپس اشاره به وضع آنها در قيامت مى‌كند كه هر انسان، در حالى كه كسى وى را به پيش مى‌راند، وارد محشر مى‌شود و گواه (يا گواهانى) نيز هستند (كه آماده‌اند تا در دادگاه عدل الهى، اعمال او را بازگو كنند؛ در اين حالت اضطراب شديدى سرتاپاى او را فرا مى‌گيرد؛ آن چنان كه گويى قالب تهى مى‌كند).

در اين حال به او خطاب مى‌شود: «گفته مى‌شود تو از اين موضوع غافل بودى و ما پرده را از چشم تو كنار زديم و امروز چشمت كاملًا بينا شده است». (در واقع حادثه تازه‌اى رخ نداده، فقط چشم تو بينا شده است و پرده‌هاى‌ «غفلت» كنار رفته و حقايق را، آن چنان كه هست، مى‌بينى)؛ لَقَدْ كُنْتَ فِى غَفْلَةٍ مِنْ هَذَا فَكَشَفْنَا عَنْكَ غِطَائَكَ فَبَصَرُكَ اليَومَ‌

[١]-/ اعراف، ٢٠١