در هشتمين‌ آيه گرچه از واژه‌ «غفلت» سخن به ميان نيامده؛ ولى محتواى آن مفهوم‌ «غفلت» را مى‌رساند. اين آيه، درباره مشركان عصر پيامبر صلى الله عليه و آله كه گرفتار غفلت شديدى بودند و گاه از خواب غفلت بيدار مى‌شدند و به توحيد روى مى‌آوردند و گاه به كلى در منجلاب شرك غرق مى‌گشتند، مى‌فرمايد: «هنگامى كه بر كشتى سوار مى‌شوند (و با طوفان‌هاى شديد و گرداب‌هاى وحشتناك و امواج كوه پيكر دريا روبرو مى‌گردند) خدا را با اخلاص مى‌خوانند (و بتها را به فراموشى مى‌سپارند)؛ اما هنگامى كه خدا آنها را نجات مى‌دهد و به خشكى مى‌رساند، باز مشرك مى‌شوند؛ فَاذَا رَكِبُوا فِى الْفُلْكِ دَعَوُاللّهَ مُخلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَّمَا نَجَّاهُمْ الَى الْبَرّ اذَا هُمْ يُشْرِكُونَ». [١]

آرى! طوفان حوادث خطرناك، پرده‌هاى‌ «غفلت» و بى‌خبرى را كنار مى‌زند و چشم عقل را بينا و روشن مى‌سازد. گروهى اين بيدارى را مغتنم شمرده و به اصلاح خطاهاى خويش مى‌پردازند؛ ولى گروه بيشترى، تنها در همان لحظات بيدارند، اما بعد از پايان حادثه، دوباره پرده‌هاى‌ «غفلت» بر عقل و قلب آنها كشيده شده و به همان راه سابق باز مى‌گردند.

بعضى از مفسران در ذيل اين آيه نقل كرده‌اند: «مشركان عرب به هنگام سفر دريا، بعضى از بتها را با خود مى‌بردند تا حافظ و نجات دهنده آنها باشد؛ اما هنگامى كه با خطر روبرو مى‌شدند و امواج كوه پيكر دريا را مى‌ديدند كه كشتى آنها را همچون پر كاهى، جابه‌جا مى‌كند، بتها را به دريا مى‌ريختند و صداى آنها به‌ «يا اللَّه يا اللَّه» بلند مى‌شد». [٢]

***

در نهمين‌ آيه، به صورت يك حكم كلى و عمومى- كه درباره همه اقوام و افراد صادق است- مى‌فرمايد: «هر كس از ياد خدا روى گردان شود (و غافل گردد)، شيطان را به سراغ او مى‌فرستيم تا همواره با او قرين باشد؛ وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحمنِ نُقَيِّضُ لَه‌ شَيطاناً فَهُوَ لَهُ قَرينٌ». [٣]

[١]-/ عنكبوت، ٦٥

[٢]-/ روح البيان، جلد ٦، صفحه ٤٩٣

[٣]-/ زخرف، ٣٦