اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٣٠ - «غفلت» سرچشمه اصلى بدبختىها

صفات و اعمالند، انصراف از آيات الهى است.

قابل توجه اين كه: در پايان آيه، باز تأكيد مى‌كند كه علت منصرف ساختن آنها از آيات الهى، همان اصرارشان بر تكذيب و غفلت و بى خبريشان از نشانه‌هاى خداست.

در هفتمين‌ آيه، به دنبال آيات قبل از آن كه سخن از لجاجت فرعونيان در برابر آيات الهى و بلاهاى مختلفى است كه به عنوان بيدار باش بر آن قوم نازل شد و به دعاى‌ «موسى بن عمران» برطرف گرديد، مى‌فرمايد: « (هنگامى كه نه معجزات الهى در آنها اثر گذاشت و نه بلاهاى هشدار دهنده) سرانجام ما از آنها انتقام گرفتيم و آنها را در دريا غرق نموديم؛ زيرا، آنها آيات ما را تكذيب كردند و از آن غافل شدند؛ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُم فَاغْرَقْنَاهُمْ فِى اليَمِّ بِانَّهُم كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَ كَانُوا عَنْهَا غَافِلينَ». [١]

همان گونه كه از آيه استفاده مى‌شود، سرچشمه بدبختى و هلاكت قوم فرعون، تكذيب آيات الهى و «غفلت» بود.

ممكن است‌ «غفلت» سرچشمه تكذيب باشد؛ بنابراين ريشه اصلى، همان‌ «غفلت و بى خبرى» بوده است و يا اين كه بعضى از آيات را تكذيب كردند و بعضى را به فراموشى و «غفلت» سپردند كه در اين صورت هر كدام، عامل مستقلى محسوب مى‌شوند.

بعضى از مفسران ضمير «عنها» را به نقمت و عذاب الهى باز گردانده‌اند كه در اين صورت تنها تكذيب آيات الهى موجب بدبختى آنها محسوب مى‌شود؛ ولى اين احتمال بسيار ضعيف است؛ زيرا، اين ضمير در كنار آيات قرار گرفته و ظاهراً به آن بازگشت مى‌كند.

بعضى از مفسران در اين‌جا، سؤالى مطرح كرده‌اند كه شايد همين سؤال سرچشمه احتمال بازگشت ضمير «عنها» به نقمت و عذاب باشد و آن اين كه‌ «غفلت» از اختيار انسان بيرون است و چيزى نيست كه موجب عذاب الهى شود.

ولى پاسخ اين سؤال روشن است؛ زيرا، در بسيارى از موارد، سرچشمه‌ «غفلت» اختيارى است. هنگامى كه انسان به سراغ آيات الهى نرود و در آنها تدبّر نكند و گوش به سخنان معلّمان الهى ندهد، طبيعى است كه حالت‌ «غفلت» بر او چيره مى‌شود و از همين‌

[١]-/ اعراف، ١٣٦