اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٦ - ٢- انگيزههاى حسد

به عنوان شاهد نقل كرده‌اند. [١]

امّا روشن است كه اين سخن در صورتى است كه حسد را به معنى وسيعى تفسير كنيم كه مقايسه نعمت‌هاى خويش با ديگران را شامل شود كه در واقع يك نزاع لفظى است و معروف همان است كه در بالا گفته شد.

به هر حال حسد صفتى است مذموم و نكوهيده در حالى كه‌ «غبطه» نه تنها مذموم نيست بلكه پسنديده و مايه ترقّى و پيشرفت است همان گونه كه‌ «طريحى» در «مجمع البحرين» مادّه حسد آورده است.

در حديثى از امام صادق صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «انَّ الْمُؤْمِنَ يَغْبُطُ وَ لَايَحْسُدُ، وَ الْمُنَافِقُ يَحْسُدُ وَ لَايَغْبُطُ؛ مؤمن غبطه مى‌خورد، ولى حسد نمى‌ورزد، امّا منافق حسد مى‌ورزد و غبطه نمى‌خورد». [٢]

٢- انگيزه‌هاى حسد

مى‌دانيم بسيارى از صفات رذيله از يكديگر سرچشمه مى‌گيرند، يا به تعبير ديگر تأثير متقابل دارند. حسد نيز از صفاتى است كه از صفات زشت ديگرى ناشى مى‌شود و خود نيز سرچشمه رذايل فراوانى است!

علماى اخلاق براى حسد سرچشمه‌هاى زيادى ذكر كرده‌اند: از جمله عداوت و كينه است كه موجب مى‌شود انسان آرزوى زوال نعمت از كسى كه مورد عداوت اوست كند.

ديگر كبر و خودبرتربينى است، به همين جهت اگر ببيند ديگران مشمول نعمت‌هاى بيشترى شده‌اند آرزو دارد بلكه تلاش مى‌كند كه نعمت آنان زايل گردد تا برترى او را نسبت به ديگران به خطر نيفكند!

سوّم حبّ رياست است كه سبب مى‌شود آرزوى زوال نعمت ديگران كند، تا بتواند بر آنها حكومت نمايد؛ زيرا اگر امكانات او از نظر مال و ثروت و قدرت او بيش از

[١]-/ به لسان العرب و التحقيق فى كلمات القرآن الحكيم مراجعه شود

[٢]-/ اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٣٠٧، حديث ٧