علاوه بر اينكه فضل الهى است مى‌تواند سبب قرار گرفتن انسان در زمره صالحان شود، همان گونه كه در آيه ٧٥ توبه مى‌خوانيم: «وَ مِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ؛ گروهى از آنها كسانى هستند كه با خدا پيمان بسته‌اند كه اگر خداوند ما را از فضل خود روزى دهد قطعاً صدقه خواهيم داد و از صالحان خواهيم بود»!

اين آيه مخصوصاً با توجّه به شأن نزولش كه درباره يكى از انصار به نام‌ ثعلبة بن حاطب‌ نازل شد كه از پيامبر صلى الله عليه و آله درخواست كرد دعا كند خدا مال فراوانى به او دهد تا از آن در راه كمك به نيازمندان و رسيدن به مقام صالحان و شاكران بهره گيرد و پيامبر صلى الله عليه و آله با روحيّه‌اى كه در او سراغ داشت براى او دعا نكرد و پس از اصرار دعا فرمود، به خوبى نشان مى‌دهد كه امكانات مادّى مى‌تواند وسيله‌اى براى سعادت و خوشبختى انسانها و وصول آنان به درجه صالحان و مقرّبان گردد.

***

از مجموع عناوين هفتگانه‌اى كه در آيات بالا آمد به خوبى مى‌توان نتيجه گرفت كه نعمت‌هاى مادّى دنيا ذاتاً مذموم و منفور و زشت و پليد نيستند، بلكه تابع چگونگى بهره‌گيرى از آنهاست كه به آنها اين شكل را مى‌دهد، اگر از آنها به طور صحيح بهره‌گيرى شود، چهره‌اى محبوب و مطلوب و زيبا و جالب و پاك و پاكيزه دارد، در غير اين صورت منفورند.

شاهد اين سخن روايات متعدّدى است كه در كتاب وسائل در باب‌ «اسْتِحْبَابُ الْاستِعَانَةِ بِالدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ» [١] آمده است.

مرحوم شيخ حرّ عاملى در اين باب يازده روايت نقل مى‌كند كه همه آنها شاهد بر اين است كه مى‌توان از مواهب مادّى براى سعادت جاويدان بهره گرفت، از جمله در حديثى از رسول خدا نقل شده كه فرمود: «نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَى تَقْوَى اللَّهِ الْغِنَى؛ بهترين كمك براى به دست آوردن تقواى الهى، غنا و بى‌نيازى است ...». [٢]

در حديث ديگرى در همان باب از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه فرمود: «غِناً يَحْجُزُكَ عَنِ الظُّلْمِ خَيْرٌ مِنْ فَقْرٍ يَحْمِلُكَ عَلَى الْاثْمِ؛ آن غنا و بى‌نيازى كه تو را از ستم در باره‌

[١]-/ جلد ١٢، صفحه ١٨ تا ١٦

[٢]-/ وسائل الشيعه، جلد ١٢، صفحه ١٦