اخلاق در قرآن

جلد دوم

پيشگفتار (روش بحث)

تكبّر و استكبار

بلاى بزرگ در طول تاريخ بشر

نتيجه نهايى

تكبّر در روايات اسلامى

تكبّر در منطق عقل

نكتهها

1- تعريف و حقيقت تكبّر

2- شاخههاى تكبّر

3- تكبّر در برابر چه كسى؟

4- انگيزههاى تكبّر

5- ريشهيابى تكبّر

6- آثار و نشانهها

7- مفاسد و پيامدهاى تكبّر و استكبار

8- درمان تكبّر

9- آزمايشهاى درمانى!

تواضع و فروتنى

تواضع و فروتنى در روايات اسلامى

1- تعريف تواضع

2- تواضع و كرامت انسان!

حرص و قناعت

حرص، آفت بزرگ خوشبختى

حرص و دنياپرستى در احاديث اسلامى

1- تعريف حرص

2- آثار شوم حرص در زندگى فردى و اجتماعى بشر

3- غناى درون!

4- حرص مذموم و ممدوح

5- طرق درمان «حرص»

6- رفع يك اشتباه

حبّ دنيا

دنياپرستى در احاديث اسلامى

دنياى مطلوب و دنياى مذموم

حسد و خيرخواهى

آتش سوزان حسد

حسد در روايات اسلامى

چند مسئله مهم

1- مفهوم «حسد» و تفاوت آن با «غبطه»

2- انگيزههاى حسد

3- نشانههاى حسد

4- پيامدها و آثار سوء حسد

5- مراتب حسد

6- درمان حسد

7- نصح و خيرخواهى

غرور و خودبينى

غرور در قرآن مجيد

1- مفهوم غرور

نكوهش غرور در روايات اسلامى

2- اسباب غرور

5- طرق درمان غرور

آرزوهاى دراز! (طول امل)

3- علايم و نشانههاى غرور

4- آثار و پيامدهاى فردى و اجتماعى غرور

سرچشمه طول امل

طول امل در روايات اسلامى

آثار و پيامدهاى طول امل

1- طول امل سرچشمه بسيارى از گناهان

2- طول امل يكى از اسباب مهمّ قساوت قلب

3- طول امَل سبب نسيان اجل

4- زندگى پررنج محصول ديگرى از طول امل

5- طول امل و زندگى ذلّتبار

6- محروميّت از نعمتها

7- طول امل و محروم بودن از درك حقايق

8- طول امل سبب كفران نعمت است

اسباب و انگيزههاى طول امل

درمان طول امل

آرزوهاى مثبت و سازنده

تعصّب و لجاجت

برنامه عمومى اقوام منحرف!

تعصّب و لجاجت در احاديث اسلامى

1- مفهوم تعصّب و انگيزههاى آن

2- آثار و پيامدهاى منفى تعصّب و لجاجت

3- تعصّب مذموم و ممدوح

4- تقليد سازنده و كوركورانه

5- طرق درمان

6- تسليم در برابر حق

جُبن و شجاعت

پيامبران خدا ترسو نيستند

جبن و ترس در روايات اسلامى

1- ترس معقول و نامعقول

2- آثار منفى جبن و ترس در زندگى فردى و اجتماعى

3- ريشههاى جبن

4- طرق درمان و پيشگيرى

5- آثار شجاعت در زندگى انسانها

خودباختگى و توكّل بر خدا

بازتاب توكّل در زندگى پيامبران

«توكّل» در احاديث اسلامى

1- حقيقت توكّل

2- آثار و پيامدهاى توكّل

3- اسباب توكّل

4- درجات توكّل

5- راههاى رسيدن به توكّل

شهوت پرستى و عفاف

بلاى شهوت پرستى در طول تاريخ

شهوت پرستى در روايات اسلامى

پيامدهاى شهوت پرستى در كلام اميرمؤمنان على عليه السلام

آثار زيانبار شهوت پرستى

1- آلودگى به گناه

2- فساد عقل

3- تضعيف شخصيت اجتماعى انسان

4- اسارت نفس

5- رسوايى و بى آبرويى

عوامل و اسباب شهوت پرستى

1- ضعف ايمان

2- بى اعتنايى به حيثيت اجتماعى و شخصيت انسانى

3- غفلت و بى خبرى

4- معاشرتهاى نامناسب و محيطهاى آلوده

راههاى درمان شهوت پرستى

الف- راه علمى

ب- راه عملى

شكم پرستى و شهوت جنسى

عفّت؛ فضيلت بزرگ اخلاقى

نيازمندان آبرومند

عفّت در روايات اسلامى

عفت، صفت بارز يك مؤمن

عفت؛ كليد نجات

راههاى پيشگيرى از بى عفتى

1- حجاب و ترك خودآرايى در انظار عموم

غفلت و بى خبرى

2- عدم اختلاط زن و مرد

3- ديدن مطبوعات و رسانههاى تصويرى

«غفلت» سرچشمه اصلى بدبختىها

«غفلت» در اخبار اسلامى

نكات مهمى درباره غفلت

1- عوامل غفلت

الف- جهل و نادانى

ب- غرور و خودبينى

ج- مستى نعمت

د- عافيت و سلامت جسمانى

ه- آرزوهاى دراز

2- عواقب شوم غفلت

الف غفلت مايه قساوت قلب

ب- غفلت و مرگ قلب

ج- غفلت و فساد اعمال

3- نشانههاى غفلت

د- غفلت و قرب الهى

4- راههاى زدودن غفلت

ه- غفلت و هلاكت انسان

يقظه و بيدارى

تغافل مثبت

تغافل در بيان معصومين عليه السلام

بخل و امساك

سرنوشت بخيلان

بخل در آينه روايات اسلامى

ريشه و نشانههاى بخل

آثار و پيامدهاى بخل

درجات بخل

پيشگيرى و درمان بخل

جود و سخاوت

چهره سخاوتندان در قرآن

سخاوت در منابع حديث

آثار و پيامدهاى سخاوت

محدوده سخاوت

راههاى كسب سخاوت

عجله و شتاب

صبر و بردبارى

تفسير و جمع بندى

عجله و شتاب در روايات اسلامى

2- سرعت گرفتن در خيرات

چند نكته مهم

1- مفهوم عجله و شتابزدگى

پيامدهاى شوم عجله و شتابزدگى

1- اتلاف وقت و نيرو

2- يأس و نااميدى

3- ندامت و پشيمانى

4- هجوم اندوه و غصه

5- فزونى لغزشها

6- فزونى خطاها

ريشههاى اين خوى ناپسند

1- هواپرستى

2- حبّ و وابستگى به دنيا

3- كمى ظرفيت و سعه صدر

4- جهل و نادانى

راههاى درمان

صبر و شكيبايى

الگوى صبر و اسطوره مقاومت

صبر در احايث اسلامى

آثار و پيامدهاى صبر

شاخههاى صبر

انگيزههاى صبر و شكيبايى

جزع و بى تابى

درمان جزع و ناشكيبايى

1- تشخيص درد و تجويز بهترين راه درمان

2- يادآورى پيامدهاى شوم جزع و بى تابى

3- مطالعه آيات و رواياتى كه پيرامون اجر و پاداش صابران وارد شده است

فرق جزع و احساسات معقول

4- مطالعه احوال انبيا و اوليا و بزرگان

5- تلقين و اعتماد به نفس در تحمل سختىها

اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٥ - حبّ دنيا

٥

حبّ دنيا

اشاره‌

يكى از ريشه‌هاى‌ «حرص» كه به عواقب دردناك آن در بحث گذشته اشاره شد، دلباختگى و دلدادگى در برابر زرق و برق دنياست.

هنگامى كه آتش سوزان اين عشق در درون جان انسان زبانه مى‌كشد او را به سوى حرص و ولع نسبت به مواهب دنياى مادّى مى‌كشاند، مانند: ساير عشّاق بى‌قرار كه فارغ از هرگونه فكر منطقى پيوسته دست و پا مى‌زنند و روز به روز خود را در اين لجنزار آلوده‌تر مى‌سازند.

به همين دليل قرآن مجيد براى خشكانيدن ريشه حرص و ولع به سراغ حبّ دنياى افراطى و يا به تعبير ديگر «دنياپرستى» مى‌رود و با تعبيرات گوناگون قدر و قيمت مواهب دنيا را در نظرها مى‌شكند تا عاشقان بى‌قرار دنيا به خود آيند و حريصانه به دنبال آن نشتابند و همه ارزشها را به خاطر وصول به آن زير پا نگذارند.

با اين اشاره به قرآن مجيد بازمى‌گرديم و تعبيرات دقيق و حساب شده قرآن را در اين زمينه بررسى مى‌كنيم.

***

١- قرآن در موارد متعدّدى زندگى دنيا را نوعى بازيچه كودكانه و لهو و سرگرمى مى‌شمرد، مى‌فرمايد: