عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٣٤ - (حيلتها و مكرهاى شيطان)

(حيلت‌ها و مكرهاى شيطان)

بدان كه كيدهاى شيطان با آدمى در باب طاعت از هفت وجه است:

اول او را از طاعت نهى كند به هر طريق كه تواند كرد، اگر خداى نگاه دارد و الهام دهد و شيطان را رد كند، بدان كه گويد من محتاجم به طاعت كه لابد زاد آخرت از اين دنياى فانى برمى‌بايد داشت، چون بدانست ديگر باره به تسويف‌[١] بفريبد گويد، لحظه ديگر بكن اين طاعت، يا فردا بكن يا وقتى ديگر.

اگر عصمت خداى تعالى در رسد و گويد: اگر عمل امروز به فردا اندازم از آن فردا كى كنم؟ چون هر روزى را طاعتى و عملى جداگانه هست چون از اين كيد نااميد شود گويد اكنون تعجيل كن زود زود تا فارغ شوى.

اگر خداى‌تعالى الهام دهد و گويد: عمل اندك تمام به از عمل بسيار ناتمام پس ديگر بار بر آن دارد كه عمل تمام كند براى ريا مردمان را و مرايات ايشان را، پس خداى تعالى الهام دهد، ديدن خلق چه فايده دارد، ديدن خدا مرا كفايت است، پس ديگر باره در عجب اندازد بنده را، گويد: تو عظيم بزرگ كسى و بيدار بنده‌اى، پس اگر خداى‌تعالى عصمت و توفيق دهد گويد: اگر چنين است المنة لله والحمدلله و اين توفيقى است كه خداى تعالى مرا بدان مخصوص كرده عمل مرا به فضل خود قيمتى نهاده است و اگر نه فضل او بودى قيمت عمل من در جنب نعمت او كه بر من است و در جنب معصيت من او را هيچ نبودى، پس از ديگر در آيد و اين در ششم است و حيلت عظيم كه الا مرد سخت بيدار كه بدان مطلع گردد و آن، آن است كه بنده را گويد تو در سر جهد ميكن و مجاهده فرو مگذار كه خداى بر خلق‌

[١] -تسويف: امروز و فردا كردن، سر دوانيدن.