خداوند التفات مى‌كند و از مطالعه انوار كبريا و عظمت غافل مى‌شود و هر كس كه اين چنين باشد، بيم آن مى‌رود كه اين غفلت ادامه يابد و صورت ملكوتى دل او هم چون صورت خر گردد كه نسبت به امور عالم بالا تعقلى ندارد و علوم و معارف و قرب خداى تعالى را به چيزى نشمارد.

و بدان، همان طور كه روگرداندن به سوى خانه خدا امكان‌پذير نيست مگر به آن كه از غير آن سو روگردان باشد، روى دل را نيز به سوى خدا كردن امكان ندارد، مگر به آن‌كه با تضرع و زارى از هر چه جز اوست روگردان شوى.

پيامبر خدا ٦ فرمود:

هرگاه بنده‌اى به نماز ايستد و خواسته او و روى دل او به سوى خدا باشد، از نماز فارغ نمى‌شود، مگر مانند روزى كه از مادر زاييده شده‌[١].

به قول مرحوم الهى قمشه‌اى آن شيداى مست باده وصال:

گر بشكند سيمرغ جانم دام تن را		بخشم بدين زاغ و زغن باغ و چمن را
تا چند چون جغدان در اين ويران نشينم‌		منزل كنم زندان تنگ ما و من را
چون باز پر بشكسته در دام علايق‌		برد از دل ما چرخ دون ياد وطن را
يارى كند گر گريه و آه شبانه‌		ويران كنم بنيان اين چرخ كهن را
مرغان آزاد از هواى آب و دانه‌		منزل گرفتند اى فغان دام فتن را

[وفرغ قلبك عن كل شاغل يشغلك عن الله تعالى)[٢] وعاين بسرك عظمة الله (عزوجل) واذكر وقوفك بين يديه قال الله تعالى: [هنالك تبلوا كل نفس ما أسلفت و ردوا إلى الله مولاهم الحق‌][٣]]

حال قلب‌

امام صادق ٧ مى‌فرمايد:

دلت را از آنچه كه تو را از حضرت او باز مى‌دارد، فارغ و آسوده كن و با چشم باطنت به تماشاى عظمت او برخيز و ايستادنت را در قيامت در برابر حضرتش به ياد آر: خداوند مى‌فرمايد: در آن روز هر شخصى جزاى اعمال نيك و بدى كه از پيش انجام داده خواهد ديد و همه به سوى مولاى واقعى خود باز مى‌گردند.

قلب و حالات آن از مسائل مهم الهى و انسانى است، درباره قلب آمده كه عرش رحمان، مركز انوار، آيينه صفات، كانون مهر، مركز عشق و خانه حق است و از طرف ديگر آمده، خانه شيطان، جايگاه ظلمت، كانون قساوت، بيت مرض و مركز فساد است و اين دو گونه بودن قلب بسته به وضع صاحب قلب دارد؛ اگر صاحب قلب تسليم هدايت و متواضع در برابر حق و اهل انصاف و وجدان باشد، داراى‌

[١] -اين قسمت در ترجمه مصباح عبدالرزاق لاهيجى نمى‌باشد.

[٢] -اين قسمت در ترجمه مصباح عبدالرزاق لاهيجى نمى‌باشد.

[٣] -يونس( ١٠): ٣٠.