عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٢١ - لطايف توحيديه در تكبيرة الاحرام

را بتوان وصف نمود كه:

كمال التوحيد نفى الصفات عنه‌[١].

حد اعلاى توحيد نفى صفات (زائد بر ذات) از اوست.

و اين مرتبه معرفت مقربان است كه هر چه مشاهده جبروت الهيه بيشتر نمايند، عجز و حيرت بيشتر مى‌افزايند، چنانچه مضمون: «أللهم زدنى فيك تحيرا».

بر اين معنا ناطق و شاهدى صادق است، پس از براى ذات هيچ صفتى را نفى و اثبات نتوانند و علاوه چون معرفت كنه ذات ذوالجلال ممتنع و محال است و از طرفى بندگان مكلف به تحصيل معرف الله‌اند، پس معرفت به وجه بايد به هم رسانند و معرفت به وجه از معرفت افعال و صفات و اسما و تفسير آيات حاصل شود، اين است كه به لسان حال، پنج صفت از صفات جماليه و جلاليه حضرت ذوالجلال را بيان مى‌نمايد.

١- واحديت‌ كه اشاره به وحدت ذات است كه در آن مرتبه شائبه هيچ نحو تعدد و تكثر و تركيب متصور نيست؛ پس به رفع يد يمنى اشاره به اين مطلب مى‌كند، چون واحد اسم فاعل است و به معناى ثبوت مى‌باشد: «ذات ثبت له الوحدة».

و بر اين اساس واحد اشاره به وحدت ذات مقدس حضرت ربوبيت است.

[١] -التوحيد: ٥٦، باب ٢، حديث ١٤؛ بحار الأنوار: ٤/ ٢٨٤، باب ٤، حديث ١٧.