عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٢٤ - نماز، يارى دهنده انسان

و ايمانى كه بيش‌تر محصول وراثت و تقليد است نه اثر برهان و درك درست.

اين عوامل نفسانى در برابر چنين ايمان و عقيده‌اى سنگرهاى محكم وصف مجهزى دارند و تا آنجا ميدان را به حكم و حكومت ايمان مى‌دهند و دستورهاى آن را مى‌پذيرند كه سنگرهاى هواها و شهوات به جاى خود باشد.

در آيات قبل از اين آيه، تذكر نعمت، وفاى به عهد خداوند، تنها ترس از او، حق را چنان كه هست آشكار كردن، اقامه نماز، ايتاى زكات، ركوع با راكعين، عمل به آنچه خود مى‌داند و به ديگران مى‌گويد، از خود غافل نشدن، همه نمونه‌هاى حكومت كامل ايمان بر نفوس است.

آمال و هواهاى نفسانى متضاد همى خواهد تا مراكز نفسانى اين امور را بيش‌تر به دست گيرد، تا هواها نعمت‌ها را از ياد ببرد و آرزوها عهدها را سست و بى‌پايه گرداند و سنگر اراده را شكست دهد و دل را پر از ترس و هراس براى دنيا كند.

شرط و علت پيروزى در ميدان‌هاى جنگ بيرونى پيروزى در اين جنگ داخلى نفسانى است، سلاح و سپاه وسيله محدودى است كه ضامن فتح نهايى نيست.

براى اين‌كه ايمان فطرى، يا ميراثى و تقليدى بر اين عوامل نفسانى حاكم و نافذ گردد، بايد به صبر و صلاة امداد گردد.

پس اين صبر نه به معناى تسليم شدن و ناله سر ندادن است، چنان كه عامه مردم مى‌پندارند، نه چشم‌پوشى و ناديده گرفتن پيش‌آمدها است، صبر قدرت اراده ايمانى و تسلط است بر هيجان‌ها و انفعال‌هاى نفسانى كه منشأ آن آمال و آرزوها و تأثرات بيرون از نفس مى‌باشد.

هر چه هدف و چشم‌انداز ذهن بالاتر باشد قدرت و مقاومت در برابر عوامل نفسانى بيش‌تر مى‌گردد، چنان كه هر اندازه مقصد رهروان دورتر باشد دشوارى‌هاى راه آسان‌تر مى‌گردد.