عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٥٤ - غرض از نزول قرآن

اين داورى «ظالمانه و خائنانه» به هيچ‌وجه با واقعيت تطبيق نمى‌كند؛ زيرا نخست اين مسئله را بايد در نظر بگيريم كه فرق زيادى وجود دارد ميان علت اصلى يك جريان و فايده‌اى كه مى‌توان از آن بهره‌بردارى نمود.

شما در باغچه خانه خود گل زيباى گران قيمتى را مى‌كاريد و گربه‌اى كه گرماى تابستان ناراحتش كرده از بالاى ديوار سايه آن گل زيبا را مى‌بيند و پايين مى‌آيد و در سايه شاخه و برگ گل پهن مى‌شود و ساعتى آسايش مى‌كند، آيا صحيح است كه بگوييم:

هدف شما و علت اصلى آن كه شما پولى خرج كرده و روزها و شايد ماه‌ها زحمت كشيده گل زيبايى را پرورده‌ايد، همان آسايش گربه در سايه آن است؟!

لباس‌هايى را كه پوشيده‌ايد براى حفظ بدن از ناملايمات جوى است، فرض كنيم كه سيل خروشانى در معرض ورود به خانه شماست و شما چيزى نداريد يا آنچه داريد براى جلوگيرى سيل از ورود به خانه كفايت نمى‌كند، مجبور مى‌شويد كه لباس‌هاى خود و خانواده‌تان را در جلوگيرى از سيل مورد بهره‌بردارى قرار بدهيد.

اين دو مثال اگر چه صد در صد با مسئله ما تطبيق نمى‌شود، ولى براى توضيح علت اصلى يك شى‌ء و فايده عارضى آن مناسب به نظر مى‌رسد، اين حماقت كه قرآن و ساير شعائر دينى و به جاى آوردن دستورهايش علت اصلى دين تلقى شود سابقه ديرينه‌اى دارد و در خود قرآن در چند آيه مورد توبيخ قرار گرفته است، مانند آن آيه كه مى‌گويد:

وقتى كه ضررى به انسان متوجه شود، به خدا مى‌گرايد و دست به دعا بلند مى‌كند[١].

[١]-« وإذا مس الإنسان الضر دعانا لجنبه» يونس( ١٠): ١٢.