عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٢٢ - لطايف توحيديه در تكبيرة الاحرام

٢- احديت‌ است و اين نام يعنى احد، چون افعال صفتى است، پس مراد از آن وحدت در صفات است و به برداشتن دست چپ اشاره به اين مطالب مى‌نمايد كه پروردگار من چنانچه در مرتبه ذات شريك و شبيه ندارد؛ هم چنين در مرتبه فعل و صفات نيز شريك ندارد، بلكه صفاتى كه از براى ذات اثبات مى‌نمايد همه آن‌ها از خصايص ذاتند و در آن هيچ اشتراكى ندارد.

و اطلاق بعضى صفات چون، حى و سميع و بصير بر ممكنات از باب اطلاق لفظ مشترك است كه لفظ متحد و معنى متعدد است، چه حيات ممكن متعلق روح حيوانى است به قالب عنصرى و سمع و بصر و ساير قواى ممكنات هر يك به آلت خاصه‌اى است كه بدون آن‌ها نتواند تحقق پذيرد و ذات اقدس عليا، اجل از اين است كه تعلقى به ماده و آلتى داشته باشد و سمع و بصر بارى جل مجده از اين باب نيست بلكه:

بالذى يسمع به يرى وبه يتكلم فيأمر وينهى.

به آن واقعيتى كه مى‌شنود، به همان مى‌بيند و به همان سخن گفته امر و نهى مى‌نمايد.

خلاصه ذات مقدسش قائم مقام همه صفات خاصه اوست و هيچ چيز نه به حسب ذات و نه به حسب صفات به او شباهت ندارد.

واحد يكتايى است به حسب ذات و واحد يگانگى به حسب صفات و اين دو صفت از صفات جماليه‌اند، چنانچه سه صفت ديگر از صفات جلاليه‌اند و مراد از

[١] -عطار نيشابورى.