عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ١٢١ - مقدمهاى پيرامون آيه شريفه

جزوعيت است كه ناله و غوغا سر مى‌دهد و فريادش بلند مى‌گردد.

فقط نمازگزاران هستند كه از اين قاعده كليه و خلقت اوليه انسان استثنا شده‌اند.

كدام نمازگزاران؟ آنان كه چنين و چنانند، در نماز و زكات اهتمام دارند و از عذاب خدا در هراسند و به روز قيامت و باز پسين تصديق دارند و خود را از زنا و اعمال شنيع حفظ مى‌كنند و امانت‌دار بوده و عهد خود را مراعات مى‌نمايند و بر گواهى و شهادت استوار و قائم هستند.

در اين آيات تمام اعمال حسنه را يكايك شمرده و چيزى را فروگذار نكرده است.

در آيات بعد بلافاصله مى‌فرمايد:

[فما ل الذين كفروا قبلك مهطعين\* عن اليمين و عن الشمال عزين\* أ يطمع كل امرئ منهم أن يدخل جنة نعيم\* كلا][١].

كافران را چه شده كه به تو چشم دوخته به سويت شتابانند؟\* از راست و چپ، گروه گروه،\* آيا هر يك از آنان طمع دارد كه او را در بهشت پرنعمت درآورند؟!\* اين چنين نيست.

در اين آيات، مصلين از قاعده خلقت اوليه انسان كه هلوعيت است و لازمه آن منوعيت و جزوعيت است استثنا شده‌اند؛ بنابراين در ذات انسان عنوان صلاة كه داراى چنين آثارى است به نحو سرشت و فطرت نهاده شده و بايد به مقام بروز و ظهور رسد و حس خفته الهيه بيدار گردد.

و بنابراين مراد از خلقت انسان به حالت هلوعيت، خلقت يكى از حالات و مقامات انسان است نه حاق سرشت اصلى انسان و آيه بيان آفرينش حالات‌

[١] -سوره معارج( ٧٠): ٣٦- ٣٩.