در مقابل چنين مكتب‌هاى مادى، نظام‌هاى سياسى الهى كه بر پايه جهان‌بينى دينى شكل گرفته اند، علاوه بر تأمين اهداف مادى، براى ارزش‌هاى مينويى و معنوى ارزش ويژه‌اى قائل بوده و سعادت مادى و معنوى، دنيوى و اخروى فرد و جامعه را تعقيب مى‌نمايند؛ «رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنِيَا حَسَنَهً وَ فِي الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ»[٢]. و در تعيين ميزان كارآمدى اين گونه نظام‌ها، مقدار تحقق اهداف مينويى از اهميت بيشترى برخوردار است، تا آن جا كه گاه تحقق اين نوع اهداف عدم تحقق برخى اهداف مادى را جبران مى‌كند. بديهى است از ديدگاه چنين جهان‌بينى متكامل و جامع‌نگرى، آن دسته از نظام‌هايى كه دغدغه اهداف معنوى انسان را ندارند و به تأمين ارزش‌هاى دينى و اخلاقى بى‌اعتنا يا كم‌اعتنا هستند، نظام‌هايى ناكارآمد خواهند بود، هر چند در تحقق اهداف مادى موفق باشند.[٣]

بنابراين جهانبينى و نظام ارزشى در تعيين اهداف به عنوان تعيين كننده‌ترين شاخص كارآمدى نقش دارند. از سوى ديگر نظام ارزشى علاوه بر تأثيرگذارى بر اهداف، به صورت مستقيم يا غيرمستقيم بر امكانات و

[١]. ر. ك: آربلاستر، آنتونى، ليبراليسم غرب، ترجمه عباس مخبر، ص ٨١ و صص- و ر. ك: محمد جواد لاريجانى، تدين، حكومت و توسعه، تهران: مؤسسه فرهنگى انديشه معاصر، ١٣٧٧، ص ٢٢١.

[٢]. سوره بقره، آيه ٢٠١.

[٣]. سيد رضا مرتضوى، كارآمدى نظام جمهوى اسلامى ايران، فصلنامه حكومت اسلامى، شماره، ص.