توضيح المسائل - هاشمى شاهرودى، سيد محمود - الصفحة ٦٢٨

قيمتش فقط به شماره: مانند تخم مرغ، يا به ذرع است؛ مانند پارچه و فرش.

حال چنانچه در باب قرض هر جنسى را به ديگرى قرض بدهند به شرط زياده، ربا بوده و آن قرض حرام و قرض دهنده مقدار زيادى را مالك نمى‌شود، خواه مكيل و موزون باشد يا غير آن. در باب معامله هم اگر مكيل و موزون را با همجنس خود خريد و فروش نماييم با زياده، ربا خواهد بود و خريد و فروش نيز حرام و باطل است و اما اگر غير مكيل و موزون را به همجنس خود به زياده معامله كنيم ربا نخواهد بود و در نتيجه اين مسأله به ميان مى‌آيد كه هر گاه كسى صد عدد تخم مرغ را به ديگرى قرض دهد تا مدت دو ماه مثلًا به صد و ده عدد، ربا مى‌شود، ولى اگر صد عدد تخم مرغ را به صد و ده تا به مدت دو ماه بفروشد ربا حساب نشده و معامله صحيح است، در صورتى كه نتيجه يكى است، ولى عنوان فرق كرده، اگر عنوان قرض باشد ربا است و اگر خريد و فروش باشد ربا نيست و در اينجا بايد معلوم باشد كه واقع قرض غير از واقع فروش است؛ به اين معنى كه قرض عبارت است از اينكه انسان مالى را به ديگرى بدهد به اين قصد كه آن مال در ذمه گيرنده باشد و فروش آن است كه مالى را در عوض مال ديگرى به كسى بدهد، پس در فروش لازم است كه مال فروخته شده غير از عوض او باشد و از اينجا معلوم مى‌شود كه اگر مثلًا صد عدد تخم مرغ را به صد و ده عدد در ذمه بفروشد، بايستى بين آنها امتياز باشد، مثل اينكه صد عدد تخم مرغ بزرگ را به صد و ده عدد متوسط در ذمه بفروشد؛ زيرا كه اگر امتياز بين آنها به وجهى نباشد بيع محقق نشده، بلكه واقع قرض بوده و به صورت بيع است و از اين جهت معامله حرام و نسبت به زيادى باطل مى‌شود.

مسأله ٤- تمامى پولهاى كاغذى اعم از اسكناسهاى روسى يا دينارهاى عراقى يا ليره هاى انگليسى يا دولارهاى آمريكايى يا ريالهاى ايرانى ماليت‌