و تبذير و تدبيرگرى را در مقابل يكديگر قرار داده است.[١] كسانى كه اهل تبذير و اسراف هستند، به دليل فقدان تدبيرگرى، معمولًا از عنصر رضامندى، كمتر برخوردارند؛ زيرا اين حالت، از يك سو همراه با زياده‌خواهى و سيرى‌ناپذيرى است و از سوى ديگر، موجب اتلاف منابع (روزى) مى‌گردد. همچنين اسراف و تبذير، بركت را از مال مى‌بَرَد و عنايت خداوند، نسبت به انسان، كاهش مى‌يابد. از اين رو، پيامبر خدا (ص) در اين زمينه مى‌فرمايد:

مَنِ اقْتَصَدَ فِي مَعِيشَتِهِ رَزَقَهُ اللهُ، وَ مَنْ بَذَّرَ حَرَمَهُ اللهُ.[٢]

هر كه در زندگى‌اش ميانه‌روى داشته باشد، خداوند، او را بهره‌مند مى‌سازد و هر كس تبذير كند، خداوند، او را محروم مى‌سازد.

آنچه مال را كارآمد مى‌سازد، هنر تدبير است. درآمد اندك همراه با حُسن تدبير، بهتر از درآمد زياد همراه با بى‌تدبيرى است. امام على (ع) وقتى مهارت‌هاى زندگى را به فرزند خود آموزش مى‌دهد، از «اقتصاد زندگى» نيز سخن مى‌گويد. ايشان به امام حسن (ع) مى‌فرمايد:

حُسْنُ التَّدْبِيرِ مَعَ الْكَفَافِ، أَكْفَى لَكَ مِنَ الْكَثِيرِ مَعَ الْإِسْرَافِ.[٣]

خوب تدبير كردن همراه با روزىِ به اندازه، براى تو كارآمدتر از روزىِ زياد همراه با اسراف است.

بريز و بپاش و خرج بى‌رويه، ممكن است كه ساعاتى، مايه خوشى انسان را فراهم آورد؛ ولى مطمئناً تداوم نخواهد داشت. آينده‌نگرى و رضامندىِ پايدار، در تدبيرگرى، اندازه‌گيرى و ميانه‌روى است. اين، قانون زندگى است. به قول على (ع): «اندكِ همراه با تدبير، پايدارتر از بسيار همراه با تبذير است».[٤] همسرانى كه از اين‌

[١].

حُسنُ التَّدبِيرِ وَ تَجَنُّبُ التَّبذيرِ مِن حُسنِ السِّيَاسَةِ ؛ حُسن تدبير و دورى از تبذير، از حُسن سياست است( غرر الحكم، ح ٧٦١٨؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٢٢٩).

[٢]. الكافى، ج ٢، ص ١٢٢؛ همان، ج ٤، ص ٥٤؛ الزهد، حسين بن سعيد، ص ٥٥؛ تحف العقول، ص ٤٦.

[٣]. تحف العقول، ص ٧٩؛ بحار الأنوار، ج ٧٧، ص ٢١٨.

[٤].

القَلِيلُ مَعَ التَّدبِيرِ أَبقَي مِنَ الكَثِيرِ مَعَ التَّبذِيرِ ( غرر الحكم، ح ٨٠٧٩؛ عيون الحكم والمواعظ، ص ٥٨).