ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢١٦ - دربندى آخوند ملا آقا بن عابد بن رمضان بن زاهد
درازى يوسف بن احمد
- مصطلح علم رجال بوده و رجوع بدان علم شريف نمايند.
دربند[١]
دربندى آخوند ملا آقا بن عابد بن رمضان بن زاهد
- شيروانى، معروف به فاضل دربندى، عالم متتبّع جليل، فقيه اصولى، جدلى رجالى، محقّق مدقّق، با شيخ مرتضى انصارى و نظائر وى معاصر و از تلامذه شريف العلماء مازندرانى بود، در مجلس درس مجادله و اعتراضات بسيارى وارد مياورد، بسا ميگفت كه بفلان مطلب چهل يا پنجاه اعتراض وارد است، شريف العلما نيز اظهار ميكرد يك اعتراض خوب اگر باشد كافى بوده و دومى لزوم ندارد.
وقتى صاحب جواهر، در مجلسى با كتاب جواهر الكلام خود ميباليده دربندى گفت:
از جواهر شما در خزائن ما بسيار است (اشاره به كتاب خزائننام خود نمود كه در ذيل مذكور خواهيم داشت). در علم اكسير نيز مهارت داشت و رسالهاى در آن علم تأليف داده است، ميرزا محمد تنكابنى صاحب قصص العلماء كه از تلامذه وى بوده گويد، فصاحت و بلاغت دربندى مسلّم عرب و عجم ميباشد، در علوم عربيّه بىنظير و در علم رجال مرجع ارباب كمال بشمار ميرود، مطالبش در كلام و حكمت مطابق موازين شرعيّه بوده است.
دربندى در محبّت خانواده عصمت و نشر علوم و معارف حقّه اسلاميّه و تعصّب شريعت مقدّسه معروف آفاق بود، بالخصوص نسبت بحضرت حسين بن على ع محبّت مفرط و بينهايت داشت، در احياء مراسم عزادارى آن بزرگوار مساعى جميله بكار برده و نوادر بسيارى از وى منقول است. كتب علميّه و احاديث و اخبار را بسيار معزّز و موقّر ميشمرد و اهتمام تمام در احترام آنها معمول ميداشت، هر وقتى كه تهذيب شيخ طوسى و نظائر آنرا
[١]- دربند- شهرى است در ساحل بحر خزر (درياى مازندران) نزديكى شهر شيروان كه گاهى دربند شيروان نيز گويند، همان است كه جغرافيين عرب آن را باب الابواب و گاهى باب نيز اطلاق ميكنند، بانى و كيفيت بنا و ديگر مزاياى آن را موكول بكتب مربوطه داشته در اينجا بذكر بعضى از منسوبين آن ميپردازيم.