پنجم هجرت ميباشد كه با صاحب بن عبّاد مصاحبت داشت و در روى خطيب بود. صاحب گويد: سه كس از اصفهان در علم بمقامى عالى رسيدند حائك (جولاهه)، حلاج (پنبه‌زن) و اسكاف (كفش‌گر) اما حائك، ابو على مرزوقى. حلّاج، ابو منصور. اسكاف، ابو عبد اللّه خطيب است. خطيب تأليفات خوبى دارد:

١- درة التنزيل و غرة التأويل در آيات متشابه كه در قاهره چاپ شده است. ٢- شواهد سيبويه ٣- العزة كه حاوى بعض اغلاط ادبا است ٤- غلط كتاب العين ٥- لطف التدبير فى سياسة الملوك ٦- مبادى اللغة العربية كه در موضوعات متفرقه و داراى شصت باب بوده و آن نيز در قاهره چاپ شده است ٧- نقد الشعر. خطيب بسال ٤٢٠ يا ٤٢١ ه قمرى (تك يا تكا) درگذشت. (ص ٤٣٦ مط و ٢١٤ ج ١٨ جم)

خطيب بغدادى، احمد بن على بن ثابت بن احمد بن مهدى‌

- بغدادى، معروف بخطيب بغدادى، مكنّى بابو بكر، فقيه محدّث مورّخ اديب حافظ، اشعرىّ الاصول شافعى الفروع، از مشاهير حفّاظ و فقها ميباشد كه در اكثر علوم متداوله دستى توانا داشت، در فقه و حديث و نحو و لغت و مانند آنها تأليفات منيفه بسيارى دارد كه زياده بر شصت بوده بلكه بنوشته بعضى در حدود صد كتاب ميباشد، مشهورترين آنها كتاب تاريخ بغداد او است كه در اين اواخر بسال ١٣٤٩ ه قمرى- ١٩٣١ م در چهارده مجلّد چاپ و حاوى ترجمه حال محدّثين و علماى بغداد تا زمان خودش ميباشد. محبّ الدين بن نجار، ذيلى براى اين كتاب نوشته كه مفصل‌تر از خود كتاب است و ابو سعيد سمعانى نيز يك مجلّد و تقى الدين بن رافع نيز يك مجلّد در ذيل آن نگاشته‌اند و بعضى از تأليفات او را تذكر ميدهد:

١- اجازة المجهول ٢- ادب الفقيه و المتفقه ٣- ايضاح الملتمس ٤- البخلاء ٥- تاريخ بغداد كه ذكر شد ٦- تقييد العلم ٧- الجامع لاداب الرواى و السامع ٨- الجهر بالبسملة ٩- رافع الارتياب عن اسماء رجال الحديث ١٠- الرحلة فى طلب الحديث ١١- شرح ديوان ابى تمام الطائى ١٢- شرف اصحاب الحديث ١٣- كشف الاسرار ١٤- الكفاية فى قوانين الرواية يا فى معرفة اصول الرواية كه يك نسخه از آن در خزانه بانگى‌فور برقم ٣٦٣ موجود است ١٥- المتفق و المفترق ١٦- مقدمه تاريخ بغداد كه بشرح اصل بغداد و اسم‌