وجود خطا و غلط فكرى- از ترديد در اصل واقعيت كه آنرا سفسطه مى‌خوانيم- دست كمى ندارد- زيرا سفسطه با كشتن واقعيت- حقيقت را كه گراميترين دوست ما بود- از بر ما مى‌گرفت- و نفى خطا و غلط نيز پندار غلط را در بر ما مى‌گنجاند- و در هر دو حال حقيقت از بر شروع فلسفه- متضمن فائده‌اى نيست- زيرا باعتراف خود دكارت شك وى در همه چيز- سواى وجود خويشتن شك واقعى و حقيقى نبود- بلكه شك دستورى و فرضى بود- و البته ممكن نيست كه كسى بتواند- در يقينيات فطرى خويش- كه جبرا و اضطرارا به آنها اذعان دارد واقعا شك كند- و بقول پاسكال شكاك واقعى وجود ندارد - و حتى سوفسطائى‌ترين افراد نيز- طبق فطرت ادراك و اراده خويش- در حاق ذهن خود به بسيارى از حقائق جزما اذعان دارد- و روى آن اذعانها- در جريان حيات زندگى خويش حركاتى مى‌كند- على هذا پس اينكه دكارت مى‌گويد- در هر چيزى اگر شك كنم خواهم گفت انديشه است- ولى در خود انديشه نمى‌توانم شك كنم - جز يك بيان شاعرانه چيزى نيست- زيرا اگر بنا بر شك دستورى و فرضى باشد- در جميع بديهيات بلا استثناء- حتى در وجود همين انديشه و شك نيز مى‌توان شك كرد- و مانند شاعر باستانى فارسى زبان مى‌توان گفت- همين سمراد هم سمراد باشد- يعنى مى‌توان گفت همه چيز پندار است- و هر پندارى حتى خود همين پندار هم پندار است- و وجهى ندارد كه ما بين يقينيات فطرى خويش- تبعيض قائل شويم- و اما اگر بنا بر قبول يقينيات فطرى است- البته انسان هيچ فرقى بين وجود خويشتن- و ساير علمهاى بديهى و يقينى نمى‌بيند- مثلا هيچ فرقى از اين جهت بين وجود خويشتن- و وجود اين قلم و كاغذ كه بدست گرفته- و اين چراغ كه در پرتو آن چيز مى‌نويسد- و همچنين ساير بديهيات- از قبيل امتناع تناقض و غيره نمى‌بيند- و در اين صورت ترتيب عقلى اقتضا مى‌كند- كه پس از خاموش كردن ترانه سوفسطائى‌گرى- كه وجود و موجوديت را منكر و امرى محال مى‌داند- به نقطه مقابل آن- كه همان اصل يقينى و بديهى واقعيتى هست مى‌باشد- تكيه كنيم- و سپس در مرحله دوم بترتيبى كه گفته شد- بتكثير و توليد اين حقيقت بپردازيم- و در مرحله سوم كه مصادف با اغلاط حقيقت‌نما مى‌شويم- با انتخاب روش صحيح بواقعيت شناسى- و علم الوجود كه همان فلسفه است بپردازيم- و اين همان يگانه ترتيب صحيحى است- كه در اين مقاله انتخاب شده- و با روشى كه محققين حكما- نيز تا كنون پيش گرفته‌اند وفق مى‌دهد