اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٨٠ - مسائلى كه در اين مقاله بثبوت رسيده
باشد صادر نشود- امر و نهى و پاداش و كيفر و تعليم و تربيت- و دعوت و فداكارى در راه فعل معنى ندارد- در اين صورت آيا پاسخ دادن باين مستشكل- به اينكه انسان از اجزاء علت فعل خودش است- و فعل انسان بدون انسان- وجود خارجى پيدا نمىكند خنده آور نيست
مسائلى كه در اين مقاله بثبوت رسيده
١-در ميان واقعيتهاى خارجى- نسبتى بنام نسبت ضرورت داريم- كه در مقابل نسبت ديگرى بنام امكان واقع است- .
٢-هر پديده خارجى تا ضرورت پيدا نكند- موجود نخواهد شد- .
٣-هر موجود خارجى در حال وجود متصف به ضرورت مىباشد- .
٤-ضرورت وجود هر معلول از ضرورت وجود علتش ترشح مىكند- .
٥-هر ضرورت بالغير يعنى بواسطه علت- منتهى به ضرورت بالذات مىباشد- يعنى ضرورت بر دو قسم است بالذات و بالغير- .
٦-هر سلسله از ضرورتهاى مترتبه بالاخره متناهى است- .
بگوئيم- دروغ و تقلب و تحريف به آخرين حد خود رسيده- چيز ديگرى نمىتوانيم بگوييم- خواننده محترم خودش مىداند- كه عقيده اتفاق مناقض عقيده اثبات صانع است- و تا كنون در همه جهان- يكنفر حكيم الهى هم پيدا نشده- كه متمسك به عقيده اتفاق براى اثبات صانع شده باشد- .
اگر كسى به اين رساله كوچك ١٢ صفحهاى مراجعه كند- و اطلاعات نسبتا جامعى در اين موضوعات داشته باشد- مىفهمد كه چه اندازه در اين رساله كوچك- راست و دروغ بهم آميخته شده- و مغلطه و سفسطه بكار رفته است