اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٢١٨ - علتهاى چهارگانه
١-فاعل كه پيراهندوز است- ٢-غايت و آرمان كه پوشيدن مىباشد- ٣-ماده كه پارچه است- ٤-صورت كه شكل پيراهن بوده باشد- اگر يكى از اينها در ميان نبود پيراهنى بوجود نمىآمد- .
همچنين تباين وجودى دو معلول متباين- مستلزم دو علت متباين خواهد بود- .
براى اثبات قانون سنخيت- ادله و براهين زيادى اقامه شده- و اين مسئله از سنخ آن رشته مسائل فلسفى است- كه براى كسى كه درست به اصول فلسفى وارد باشد- جاى كوچكترين شك و ترديدى باقى نمىماند- و تنها با قبول اين اصل است- كه نظام معين موجودات قابل توجيه است- و اين اصل است كه اذعان قطعى مىآورد- بر اينكه پيدايش حوادث و اشياء- حتما طبق جريان و اسباب معينه صورت مىگيرد- و چنانكه ديديم اين مسئله يك مسئله فلسفى خالص است- يعنى مبتنى بقبول اصول موضوعهاى- از علوم طبيعى يا رياضى نيست- و خواننده محترم اگر درست مبادى تصوريه- و تصديقيه اين مسئله را بدست آورده باشد- مىفهمد كه تحقيق در اطراف اين مسئله نفيا و اثباتا- جز در حوزه فلسفه ميسر نيست- و اگر درست در عقليات فلسفى تمرين كرده باشد- به اندازه يك مسئله رياضى يقين حاصل مىكند- .
در كتاب راز آفرينش يا جهان شگفت [١]تاليف جينز - [٢]دانشمند فيزيك و رياضى و ستاره شناس قرن حاضر- ترجمه آقاى مهندس رضا - بعد از آنكه عقائد بشر اوليه را در تعليل حوادث- به اراده ارباب انواع و خدايان- و سپس توجه بشر را به رابطه على و معلولى بين حوادث عالم- توضيح مىدهد مىنويسد- چند هزار سال بر اين منوال گذشت- تا در قرن هفدهم يعنى قرن گاليله و نيوتن - بالاخره قانون عليت بعنوان مبناى كشف- و تحقيق امور طبيعى پذيرفته شد- دانشمندان در مطالعه امور- و قضاياى طبيعى به علل و اسباب توجه كرده متقاعد شدند- كه هر علت مفروضى معلول معينى را بوجود مىآورد- مطالعات نجومى و ستاره شناسى نيز- حركت منظم سيارات را مشهود داشته- خرافات و
[١] . The-Mysterous-universe
[٢] . Jeans