ما در مورد افعال اختياريه خود- اين علتهاى چهارگانه را باور داريم- و چنين مى‌انگاريم كه كارهائى كه- با تروى و فكر انجام مى‌دهيم- روى اين پايه‌هاى چهارگانه ايستاده- و در هستى خود از آنها سر چشمه مى‌گيرند- ولى آيا اين انديشه ما درست است- يا پندارى است و بس- كه با واقعيت خارج وفق نمى‌دهد- و اساسا عليتى و اوهام قران ماه و مشترى و سعد- و نحس زهره و زحل را بدور انداخته مؤمن شدند- كه براى دانشمند سعد افتد هم زحل مشترى... - در قرن هفدهم ثابت شد- كه حركت كليه اجرام آسمانى- بر طبق قوانين ثابت و پا بر جائى صورت مى‌گيرد- كه توسط دانشمند قرن توجيه و اعلام شده است- نيوتن مى‌گفت كه بايد تمام امور طبيعى را- با استدلالات مناسبى از روى اصول مكانيك- قواعدى كه از اعمال قانون عليت- در طبيعت بى‌جان بدست مى‌آيد نتيجه گرفت... - گفته نيوتن روز بروز بر طرفداران خود افزود- و در نيمه دوم قرن نوزدهم- اين عقيده به اوج عظمت خود رسيد- تا آنجا كه هلمولتز دانشمند معروف آلمانى- اذعان كرد كه همه علوم طبيعى- بايد به علم مكانيك منجر شود- يعنى آنگاه كه در جهان بى روح مطالعه مى‌كنيم- بايد علت و معلول را تشخيص داده- رابطه آنها را به تحقيق معلوم كنيم- و هيچ چيز را جز در سلسله قانون عليت در نظر نگيريم- همچنين دانشمند نامى لرد كلوين انگليسى اعتراف نمود- كه تا نمونه مكانيكى از چيزى را بتصور در نياورد- آنرا درك نمى‌كند...- اين بحثها در حيات انسانى اثرات جالبى بوجود آورد- زيرا هر چه اعتقاد به قانون عليت افزايش مى‌يافت- اعتقاد به اختيار سست‌تر مى‌گرديد- و افكار بيشتر باين مطلب اقبال مى‌كردند- كه اكنون كه جهان بى روح تابع قانون عليت است- چرا جهان ذى روح از اين قاعده بر كنار باشد- اينگونه تفكرات- فلاسفه مكانيست قرن هفدهم و هجدهم را بوجود آورده- ايشان را در برابر اصحاب اصالت تصور ايده‌آليستها قرار داد ...- در پيچ و خم اين افكار سير مى‌كرديم- كه قرن بيستم با جلوه بسيار فرا رسيد- و قدمهاى بلندى بسوى دانش نو برداشته شد- نخستين گام بلند ما در اين قرن- مطالعه قسمت بسيار كوچكى از ماده بود- كه تا آن زمان علماء وسيله نداشتند- كه جزء بسيار كوچكى از ماده را- در تحت مطالعه دقيق قرار دهند- و قضاوت ايشان فقط بر جزئى از ماده بود- كه با حواس پنجگانه مستقيما محسوس شود- حال آنكه چنين جزئى از ماده- مليون مليون ذره را در بر داشت- و