اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٨٤ - مقاله نهم علت و معلول

مقاله نهم علت و معلول

در مقاله‌هاى گذشته بيان نموديم- كه در نخستين روز كه ما بهره از هستى يافته- و چشم به روى اين جهان پر حادثه و انقلاب باز مى‌كنيم- در سر آغاز همانا خود و كارهاى داخلى خود- علم و اراده و...را مى‌يابيم- و همينكه نسبت ميان خود و كارهاى خود را سنجيديم- از روى همين نظر از براى كارهاى ديگر- كه به كارهاى ما مى‌مانند- و در اختيار ما نيستند- معلومات حسى كه از راه حس پيش ما مى‌آيند- يك جوهر ديگر كه موضوع همان خواص و آثار بوده باشد- اثبات مى‌نماييم- اين سياهى و سفيدى را كه مى‌بينيم- و اين گرمى و سردى را كه حس مى‌كنيم- اين مزه كه مى‌چشيم اين بوى كه مى‌بوييم- و اين آواز كه مى‌شنويم- از آن چيزى است كه اين خواص را دارد- زيرا اين صفات مانند صفت علم و اراده من هستند- كه بدون من نمى‌شوند- پس دارنده اين خواص چيز ديگرى است جز من و كنار از من- زيرا هيچكدام از آنها در اختيار من نيستند- و از همين جا بوجود واقعيتى- بيرون از خودمان معتقد مى‌شويم مقاله ٢ و ٥- .

از همينجا شالوده قانون كلى علت و معلول(١)ريخته شده- و (١)يكى از مسائل درجه اول فلسفه- مسئله علت و معلول است- كه چندين مسئله از وى منشعب مى‌شود- در مقاله‌هاى گذشته و بالاخص مقاله ٨- از قانون علت و معلول زياد نام برده شد- و احيانا بعضى از مسائل مربوط