اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٧٨ - مقدمه

مقدمه-

يكى از مسائلى كه در فلسفه مورد بررسى قرار مى‌گيرد- و همواره مورد توجه فلاسفه جهان بوده اين است كه- آيا نظام موجودات جهان- نظامى ضرورى و وجوبى است يا نه- يعنى آيا آنچه در اين جهان موجود مى‌شود- و مرتبه‌اى از مراتب هستى را اشغال مى‌كند- موجود شدنش خلاف ناپذير و جبرى بحكم ضرورت است- يا آنكه ضرورت و وجوبى در كار نيست- و هيچگونه امتناعى ندارد- كه آنچه در ظرفى از ظروف- يا مرتبه‌اى از مراتب موجود مى‌شود موجود نشود- و اگر نظام موجودات نظامى وجوبى و ضرورى است- اين ضرورت و وجوب از كجا ناشى شده است- .

تحقيق در اينكه آيا نظام هستى نظام وجوبى است يا نه- يك مبحث خاصى را كه مشتمل بر چندين مسئله است- در فلسفه بوجود آورده- كه بنام مبحث مواد سه‌گانه عقلى خوانده مى‌شود- و در اطراف وجوب و امكان و امتناع گفتگو مى‌كند- .

در اطراف اين مواد سه‌گانه عقلى- از جنبه‌هاى مختلف بحثهاى زيادى شده- و قسمت‌هائى هم هست كه مفيد و مهم- و قابل تحقيق است- و ديده نشده است كه در اطراف آنها تحقيقى شده باشد- .

ولى با در نظر گرفتن وضع اين مقاله- از بعضى قسمتها صرف نظر مى‌كنيم- و به پيروى خود اين مقاله- فقط به بيان قسمتهائى مى‌پردازيم- كه از مقدمات يا نتائج اصل فوق الذكر است- .

در متن اين مقاله با طرز مخصوصى- كه اختصاص بخود اين مقاله دارد- از ضرورت و امكان بحث شده- و اين طرز با آنكه متكى به مسائلى است- كه در مقاله ٧ گذشت- و آن مسائل- مورد قبول قاطبه پيروان حكمت متعاليه است- از لحاظ طرز استنباط مسائل ضرورت و امكان- از مسائل وجود و بالاخص از اصالت وجود بى‌سابقه است- و اختصاص بخود اين مقاله دارد- و از طرفى مطالب مختلفى كه در اين مقاله بيان شده- خيلى درهم فشرده شده- و از اينرو ممكن است