اصول فلسفه و روش رئاليسم
(١)
جلد سوم
٤ ص
(٢)
مقدمه بحث
٤ ص
(٣)
مقاله هفتم
٩ ص
(٤)
تمايز علوم
١٤ ص
(٥)
موضوع چيست
١٥ ص
(٦)
نقطههاى اتكاء مسائل علوم يا مبادى تصوريه و تصديقيه
١٧ ص
(٧)
مبادى فلسفى
١٩ ص
(٨)
اسلوب و روش تفكر در فلسفه
٢٣ ص
(٩)
واقعيت و هستى اشياء
٢٤ ص
(١٠)
اصالت وجود و واقعيت
٣٧ ص
(١١)
نكاتى چند يا نتايجى چند
٤١ ص
(١٢)
در باب وحدت و كثرت وجود سه نظريه است-
٥٣ ص
(١٣)
وحدت وجود
٥٣ ص
(١٤)
تباين و كثرت وجودات
٥٥ ص
(١٥)
وحدت در عين كثرت و كثرت در عين وحدت
٥٧ ص
(١٦)
خاتمه
٦٦ ص
(١٧)
نظريههائى كه در اين مقاله بثبوت رسيد
٧٤ ص
(١٨)
مقاله هشتم ضرورت و امكان
٧٧ ص
(١٩)
مقدمه-
٧٨ ص
(٢٠)
معناى ضرورت و امكان
٧٩ ص
(٢١)
ضرورت و امكان معقول است نه محسوس
٨١ ص
(٢٢)
اين بحث علمى است يا فلسفى
٨٢ ص
(٢٣)
منشا ضرورت و امكان
٨٤ ص
(٢٤)
قانون عليت و معلوليت
٨٦ ص
(٢٥)
علت ضرورت دهنده به معلول است جبر على و معلولى
٨٦ ص
(٢٦)
ضرورت بالذات و بالغير
٩٠ ص
(٢٧)
ضرورت ذاتى فلسفى و ضرورت ذاتى منطقى
٩٢ ص
(٢٨)
توجيه نظام موجودات
٩٦ ص
(٢٩)
اصالت وجود و ضرورت و امكان
٩٩ ص
(٣٠)
آيا موجود معدوم مىشود
١٠٣ ص
(٣١)
ضرورت و امكان
١١٣ ص
(٣٢)
چند اشكال به مقاله ضرورت و امكان و پاسخ آنها
١١٩ ص
(٣٣)
اشكال اول
١١٩ ص
(٣٤)
اشكال دوم
١٢٤ ص
(٣٥)
اشكال سوم
١٣١ ص
(٣٦)
اشكال چهارم
١٣٢ ص
(٣٧)
توضيح و تذكر-
١٣٩ ص
(٣٨)
نكته اول-
١٤١ ص
(٣٩)
نكته 2
١٤٦ ص
(٤٠)
خاتمه در بيان چند مطلب است
١٦٢ ص
(٤١)
مقدمات افعال اختيارى
١٦٢ ص
(٤٢)
آيا اين مقدمات اختيارى است يا غير اختيارى
١٦٣ ص
(٤٣)
جبر و تفويض از جنبه كلامى
١٦٧ ص
(٤٤)
جبر و اختيار و وجدان
١٧٠ ص
(٤٥)
جبر و اختيار و اخلاق
١٧٢ ص
(٤٦)
امر بين امرين از نظر فلسفى و كلامى و اخلاقى
١٧٤ ص
(٤٧)
بحثى با ماديين
١٧٤ ص
(٤٨)
مسائلى كه در اين مقاله بثبوت رسيده
١٨٠ ص
(٤٩)
مقاله نهم علت و معلول
١٨٤ ص
(٥٠)
قانون عليت
١٩٤ ص
(٥١)
احتياج بعلت
١٩٦ ص
(٥٢)
چهار نظريه از طرف طرفداران قانون علت و معلول
١٩٧ ص
(٥٣)
1-نظريه حسى-
١٩٧ ص
(٥٤)
2-نظريه حدوثى-
١٩٩ ص
(٥٥)
3-نظريه ماهوى-
٢٠٠ ص
(٥٦)
ذكر چند اشكال بر نظريه ماهوى
٢٠٣ ص
(٥٧)
شكال- اول
٢٠٣ ص
(٥٨)
اشكال- دوم
٢٠٥ ص
(٥٩)
4-نظريه فقر وجودى-
٢٠٦ ص
(٦٠)
ادله اثبات اصل سنخيت بين علت و معلول
٢١٤ ص
(٦١)
دليل حسى و استقرائى
٢١٤ ص
(٦٢)
دليل عقلى و قياسى
٢١٦ ص
(٦٣)
علتهاى چهارگانه
٢١٧ ص
(٦٤)
اول علت فاعلى
٢٢٢ ص
(٦٥)
اشكال-
٢٣٠ ص
(٦٦)
دوم علت مادى
٢٤٠ ص
(٦٧)
سوم علت صورى
٢٤٢ ص
(٦٨)
چهارم علت غائى
٢٤٤ ص
(٦٩)
چند امر لازم به تذكر است
٢٤٥ ص
(٧٠)
(1)امر اول
٢٤٥ ص
(٧١)
(2)امر دوم
٢٤٦ ص
(٧٢)
(3)امر سوم
٢٥١ ص
(٧٣)
اتفاق
٢٥٣ ص
(٧٤)
بخت خوب و بد
٢٦٢ ص
(٧٥)
مسائلى كه در اين مقاله اثبات گرديده
٢٦٤ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص

اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٢٠٢ - ٣-نظريه ماهوى

بعلت است- روشن مى‌شود كه نتيجه دومى اعم بوده و دائره‌اش وسيعتر است- زيرا از روى همين نتيجه ممكنست معلولى پيدا شود- كه قدم زمانى داشته- و هيچ وقت مسبوق به عدم زمانى نبوده باشد- ولى نظر به نتيجه اولى- چنين موجودى را نمى‌شود گفت احتياج بعلت دارد- زيرا اين نتيجه تنها در مورد موجوداتى- كه سابقه عدم زمانى دارند حكومت مى‌نمايد- .

٢-هر چيزى كه با دو چيز نسبت متساوى داشته باشد- عقلا محال است كه بدون آنكه عامل مرجحى- براى يك طرف بالخصوص پيدا شود- آن چيز به آن طرف متمايل شود- امتناع تمايل يك چيز- كه با دو طرف نسبت متساوى دارد- به يك طرف بالخصوص بدون مرجح- همان قاعده عقلى معروفى است- كه امتناع ترجح بلا مرجح نام دارد- امتناع ترجح بلا مرجح- از بديهيات اوليه عقل است- و هر كسى كه درست آن را تصور كند- خواه ناخواه تصديق خواهد كرد- براى تصور اين قاعده عقلى- با اين مثالها مى‌توان مانوس شد- فرض كنيد جسمى روى خط مستقيم- در جهت معينى حركت مى‌كند- در خلال حركت به عاملى برمى‌خورد- كه مانع ادامه حركت آن جسم در آن جهت معين است- و فرض كنيد كه امر دائر است- بين اينكه آن جسم به طرف راست يا به طرف چپ متمايل شود- ولى هيچ عاملى در واقع و نفس الامر وجود ندارد- كه موجب مزيت طرف راست يا طرف چپ بشود- آيا در اين صورت ممكن است كه آن جسم خود بخود- و بدون آنكه هيچ مرجحى در كار باشد- يك طرف معين را اختيار كند البته نه- يا فرض كنيد ترازوئى را- كه دو كفه‌اش در حال تعادل ايستاده‌اند- البته اگر ما بخواهيم يكى از آن دو كفه بر ديگرى بچربد- بايد كارى كنيم كه فشار قوه ثقل بر آن طرف زيادتر شود- مثل آنكه وزنه‌اى روى آن طرف بگذاريم- يا آنكه از طرف ديگر چيزى كم كنيم- حالا فرض كنيد- كه هيچ عملى كه موجب ازدياد قوه فشار ثقل بر يك طرف باشد- و مرجح آن طرف شود انجام نشد- و هيچ عاملى- چه از عواملى كه ما مى‌توانيم درك كنيم- و چه از عواملى كه نمى‌توانيم درك كنيم پيدا نشد- و شرائط كاملا مساوى است- آيا عقلا ممكن است كه خود بخود بيك‌طرف متمايل بشود...- قانون امتناع ترجح بلا مرجح يك قانون عقلى است- و به دلائلى كه بر خواننده مخفى نخواهد بود- نمى‌شود تجربى باشد- ولى در علوم تجربى مورد استفاده قرار مى‌گيرد- و لهذا اگر دانشمند تجربى-