اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٥ - مقدمه بحث
بخود متوجه ساخته است- و امروز هم در ميان فلاسفه غرب- در رديف اول مسائل فلسفى بشمار مىرود- در آخر اين مقاله موضوع اجبار و اختيار انسان- و استعداد تكليف و مسئوليت وى- در برابر نظام حتمى موجودات مطرح شده- و در آن اظهار نظر شده است- .
مقاله ٩ مشتمل بر قانون عليت- و متفرعات وى است- قانون عليت از قديمترين- و سابقه دارترين مسائل فلسفه است- و اگر سبقت و قدمت را مناط قرار دهيم- هيچ مسئلهاى بپاى مسئله علت و معلول نمىرسد- مسئله علت و معلول از آن مسائل است- كه با كمال سبقت و قدمتى كه دارد- اهميت و جلال خود را از دست نداده است- بلكه در اثر تحقيقات و كاوشها و موشكافيهاى زيادى- كه در اطراف اين مسئله كهن بعمل آمده- حقايق زيادى درباره كيفيت ارتباط موجودات- با يكديگر در عالم فلسفه روشن شده است- .
مقالاتى كه در جلد اول و دوم گذشت- باستثناء مقاله ١ همه در حول مسائل ادراكى بود- و آنچه موضوع بحث مستقيم آن مقالات بود- انسان و افكار و انديشهها- و ادراكات انسان بود- و ما اهميت بحث از جنبههاى ادراكى را- در جلد اول و دوم گوشزد كرديم- و اما آنچه موضوع بحث اين سه مقاله است- مستقيما واقعيت عينى است- يعنى در اين سه مقاله رسما در اطراف واقعيت عينى- تحقيق شده- ولى خواننده محترم- در ضمن اينكه به كيفيت اقامه براهين فلسفى- در اين مسائل آشنا مىشود- باز بيك حقيقت روشن بر مىخورد- و آن اين است- تا ذهن را نشناسيم نمىتوانيم فلسفه داشته باشيم- يعنى شناختن واقعيت- بدانسان كه بشر از فلسفه انتظار دارد- بدون شناختن ذهن- و آگاهى از انبوه انديشههاى غلط انداز ذهن ميسر نيست- اين حقيقت در ضمن مطالعه