جاهاى ديگر در اطراف اين اصل متعارف- كه بنام اصل الاصول و ام القضايا ناميده شده- بحثهائى كرده‌اند- و ما در مقاله‌هاى ٢ و ٥ بحث كافى از اين مطلب كرديم- و شبهات منكرين اين اصل را بيان و انتقاد كرديم- و ثابت كرديم كه استقرار علم نسبت بهر چيزى- بدون اين اصل امكان پذير نيست- در اينجا از تكرار آن بى‌نيازيم- .

٢ اصل اثبات واقعيت- در طى مقالات گذشته معلوم شد- كه سفسطه مبنى بر انكار واقعيت و هستى است- و همه چيز و هر آنچه در انديشه بگذرد- باطل و دروغ و هيچ مى‌داند- گورگياس سوفيست معروف يونانى برهان اقامه مى‌كند- كه محال است چيزى موجود باشد- پروتوگوراس سوفيست ديگر يونان باستان كه مى‌گويد- مقياس همه چيز انسان است - سخنش همين نتيجه را مى‌دهد- ديگران نيز باستناد اصل وقوع خطا در ادراكات- بر پندار و موهوم بودن جميع ادراكات استدلال كرده‌اند- و نيز معلوم شد كه سر حد رئاليسم و ايده آليسم - يا فلسفه و سفسطه همانا اذعان بواقعيت و هستى است- يعنى اذعان به اينكه موجودى هست- و واقعيتى در كار است- ما اين حقيقت را بعنوان اصل اثبات واقعيت مى‌خوانيم- اين اصل فطرى هر ذى شعورى است- و احدى يافت نمى‌شود- كه بتواند در حاق ذهن خويش- در اين اصل كلى ترديد روا دارد- و همانطورى كه در مقاله ٢ گذشت- شكاكترين شكاكان- و سوفسطائى‌ترين سوفسطائيان- در عمل به پيروى از فطرت خويش- رئاليست و واقع بين هستند- و بقول پاسكال شكاك واقعى يافت نمى‌شود - .

فلسفه اين اصل بديهى- و قطعى را اصل متعارف قرار داده- و چنانكه بعدا در همين مقاله خواهيم ديد- مسائل اساسى فلسفه- كه آنها را بنام مسائل وجود مى‌خوانيم و بتبع ساير مسائل مهم فلسفى- بترتيب از همين اصل استنباط شده است- .

اصل امتناع تناقض- چون زير بناء تمام اصول فكرى بشرى است- رجوع شود به مقاله ٥- در همه علوم و همه مسائل مورد استعمال دارد- و باصطلاح از اصول متعارفه عامه است- ولى اصل اثبات واقعيت تنها در فلسفه است- كه بعنوان اصل متعارف مورد استعمال قرار مى‌گيرد- .

اصول موضوعه در فلسفه- در مقاله ١ آنجا كه رابطه فلسفه را بيان مى‌كرديم- به نيازمنديهاى علوم به فلسفه- و همچنين به نيازمنديها- و استفاده كردنهاى فلسفه از علوم اشاره كرديم- و گفتيم كه فلسفه خواه ناخواه- نتائج تحقيقات علوم را مورد استفاده قرار مى‌دهد- .

آن نتائج علمى به منزله مواد اوليه‌اى است- كه در اختيار فلسفه قرار داده