بعضى گفتند:معنى آن است كه تو را چيزى نفرمودند از قبل خداى-جل‌جلاله - جز دعوت با اسلام و بيان شرع،چنان كه ديگر پيغامبران را فرمودند.بعضى ديگر گفتند:آنچه او را گفتند و ديگر پيغامبران را از پيش او،آن است كه در آيت ذكر كرد،من قوله تعالى: إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقٰابٍ أَلِيمٍ ،يعنى تو را هم اين وعده[و] [١]وعيد فرمودند كه با خلقان بگوى كه ديگران را گفتند.

قتاده و سدى گفتند:آيت وارد است مورد تسليت و تعزيه [٢]رسول-عليه السلام-، يعنى تو را همان مى‌گويند اين كافران كه[١٦٦-پ]ديگر پيغامبران را گفتند از تكذيب و جفا و [٣]به انكار نبوت و جحد آيات و بينات،آنگه بر سبيل ترغيب و ترهيب گفت:خداى تو اى محمد خداوند مغفرت و آمرزش است و خداوند عقابى [٤]سخت مولم،تا هركسى را به حق خود برساند.

آنگه گفت: وَ لَوْ جَعَلْنٰاهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا ،گفت:اگر ما اين قرآن را اعجمى كردمانى [٥]به زبان عجم،يقال رجل اعجم و اعجمى اذا لم يكن فصيحا و ان كان من العرب.و رجل عجمى منسوب الى العجم و ان كان فصيح اللسان عالما بلغة العرب،و كذلك اعرابى و عربى. لَقٰالُوا ،گفتندى اين كافران: لَوْ لاٰ فُصِّلَتْ آيٰاتُهُ ، چرا آيات [٦]كتاب مفصل و مبين نيست؟ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ ، [٧]حفص خواند و حلوانى عن هشام و ابن مجاهد عن قنبل،به يك همزه،على الخبر،و [٨]باقى قرأ به دو همزه، على الاستفهام،الا آن است كه كوفيان هر دو همزه محقق [٩]خواندند مگر حفص و روح،و باقى قرأ به تحقيق [١٠]اول و تليين دوم.و اهل مدينه،ميان هر دو همزه وصل [١١]كردند به الفى و مدى،الا ورش و ابو عمرو.و آن‌كه به لفظ استفهام خواند،گفت:

چون مراد انكار است،«الف»استفهام در«الف»اعجمى برد و آن الف قطع است، يكى را تليين كرد براى تخفيف و آن الف اعجمى باشد.و اما آن‌كه هر دو محقق [١٢]

[١] .اساس:ندارد،از آج،افزوده شد.

[٢] .اساس:تعديه،با توجه به نسخۀ ما تصحيح شد.

[٣] .ما:ندارد،گا،لا،آد:و انكار.

[٤] .گا،افزوده:هست.

[٥] .گا،آد:مى‌كرديم.

[٦] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:اين.

[٧] .گا،آد،افزوده:قراء در اين خلاف كردند.

[٨] .ما:اما.

[٩] .آج،ما،گا:مخفف،در اساس نيز با قلمى شبيه به متن به«مخفف»تبديل شده است،آد:به دو همزۀ مخفف.

[١٠] .آج،ما،گا،آد:تخفيف.

[١١] .آج،ما،گا،لا،آد:فصل،در اساس نيز با قلمى متفاوت از متن به«وصل»تبديل شده است.

[١٢] .آج،گا،آد:مخفف.