يكى آن‌كه مناقضه و شبهت مشاكلت بر او راه نيابد[نه] [٤]از جهت لفظ و نه از جهت معنى.و مراد پيش و پس لفظ و معنى است.قولى ديگر آن است كه،قتاده و سدى گفتند:شيطان نتواند تا باطلى در او افزايد،يا حقى از او بكاهاند [٥].ضحاك گفت:معنى آن است كه كتابى و حديثى نيامد[١٦٦-ر]پيش اين قرآن كه آن را باطل كند و نه از پس او خواهد آمدن.

عبد اللّٰه عباس گفت:كتب متقدمان از تورات و انجيل و جز،آن‌همه مصدق اينند.هيچ متناقض [٦]اين نيست و از پس او خود كتابى نخواهد بودن كه نقض او كند.

حسن گفت:معنى آن است كه در اول و آخر اين كتاب تناقضى نيست.بعضى ديگر گفتند:در اخبارى كه در اين كتاب هست-عما مضى و عما لم يأت-هيچ خلفى و كذبى نيست.اين اقوال مفسران است،و اما از روى معنى محتمل است كه مراد آن است كه باطل بدو راه نيابد از هيچ جهت،چه تطرق [٧]چيزى بر چيزى از بعضى جهات باشد،ثم اكتفى بذكر بعض الجهات عن ذكر الباقى.و ممكن بود كه تخصيص اين دو جهت براى آن كرد كه در عرف آينده از اين دو جهت آيد در غالب عادت [٨]،چه راه اين بود-و اللّٰه اعلم بمراده من كلامه.

تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ ،كتابى است منزل از خداى عزيز، حَكِيمٍ حَمِيدٍ ، محكم كار پسنديده،مستحق حمد و شكر.

مٰا يُقٰالُ لَكَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ ،گفت:تو را نگفتند اى محمد الا آنچه ديگر پيغامبران را گفتند كه پيش تو بودند.آنگه در معنى او خلاف كردند:

[١] .آج،ما،افزوده:و.

[٢] .آج،ما:نيامد.

[٣] .آج،ما،گا،آد:و نه.

[٤] .اساس و لا:ندارد،از ما،افزوده شد.

[٥] .آج،ما،لا:بكاهد.

[٦] .آج،ما،لا:مناقض.

[٧] .گا،آد:بطلان.

[٨] .گا،آد:در عرف و غالب عادت آينده از اين دو جهت آيد.