كبيره.و معتزليان را سود ندارد كه صغيره گويند،براى آن‌كه صغيره به نزديك ايشان مكفر و محبط بود در جنب اختيار [١]كباير،و آنچه محبط باشد خداى تعالى چگونه منت نهد بر او و غفران [٢]او بر رسول-عليه السلام-بر سبيل تمدح؟ ابو على الرودبارى گفت:آيت محقق نيست،مقدر است،و معنى [٣]آن‌كه لو كان لك ذنب قديم او حديث لغفرناه لك،اگر تو را گناهى بودى قديم يا حديث [٤]،نو يا كهن،گذشته يا آينده،تو را بر ما [٥]جاه و منزلت هست كه آن را بيامرزيم و مؤاخذت نكنيم تو را به آن.و اين قولى نيك است،جز آن است كه خلاف ظاهر است.

آنچه معتمد است در تأويل آيت دو وجه است:يكى آن‌كه به گناه،گناه امت خواست آنچه زمانش متقدم [٦]بود و آنچه زمانش متأخر [٧]بود.و آيت على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه آمد،لقوله [٨]: وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ [٩]...، وَ جٰاءَ رَبُّكَ [١٠]،المعنى اهل القرية،و جاء امر ربك.و بر اين ابيات بسيار است و جايها برفته است.و قوله: لَكَ ،نه آن است كه گويند:غفر اللّٰه لك،معنى آن است كه:

لاجلك و لحرمتك و بسببك،يعنى بيامرزد گناه امتت [١١]براى تو و به جاه تو و شفاعت تو،چنان كه گويند:فعلت كذا لامر [١٢]لك،اى،لاجلك.

و قول ديگر آن است كه:ليغفر لك اللّٰه،تا بيامرزد خداى آنچه متقدم [١٣]است و در پيش افتاده [١٤]از گناه امت تو كه با تو كردند.و از گناه ايشان آنچه با تو متأخر [١٥]است زمانش،كه با تو كردند [١٦].و«ذنب»مصدر است يك‌بار با فاعل اضافت كنند و يك‌بار با مفعول يقول العرب:عجبت من ضرب زيد عمرا و من ضرب عمرو زيد.اول مضاف است با فاعل،دوم مضاف است با مفعول.و آيت از اين قسمت [١٧]است كه

[١] .آج،ما،گا،لا،آد:اجتناب.

[٢] .آج،ما:به او و به غفران،گا،آد:به غفران،لا:به او به غفران.

[٣] .گا،آد:تقدير.

[٤] .گا،آد:حادث،ما آن گناه تو را بيامرزيدمانى.

[٥] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:چندان

[٦] .آج،ما،گا،آد:مقدم.

[٧] .ما،گا،آد:مؤخر.

[٨] .آج،ما،گا،لا،آد:كقوله.

[٩] .سورۀ يوسف(١٢)آيۀ ٨٢.

[١٠] .سورۀ فجر(٨٩)آيۀ ٢٢.

[١١] .آج،گا،آد:امت.

[١٢] .آج،ما،گا،لا،آد:هذا الامر.

[١٣] .گا،آد:مقدم.

[١٤] .آج:قتاده گفت:

[١٥] .آج،ما،گا،لا،آد:آنچه متأخر است.

[١٦] .گا،آد:بى‌تو كنند.

[١٧] .گا،لا،آد:قسم.