شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مٰا وَصّٰى بِهِ نُوحاً ،بيان كرد براى شما آنچه نوح [١]-عليه السلام-به آن اندرز و وصايت كرد.و براى آن نوح را تخصيص كرد كه اول كس كه او را شريعت بود،نوح بود-عليه السلام. وَ الَّذِي أَوْحَيْنٰا إِلَيْكَ ،و آنچه وحى كرديم به تو.و محل«ما»و«الذى»هر دو نصب است به وقوع شرع بر او.و كذلك قوله: وَ مٰا وَصَّيْنٰا بِهِ إِبْرٰاهِيمَ وَ مُوسىٰ وَ عِيسىٰ ،و آنچه وصيت كرديم ابراهيم و موسى و عيسى را-عليهم السلام.

آنگه در معنى و وجه آيت خلاف كردند.قتاده گفت:معنى«ما»و«الذى»و «ما»ى ديگر-كه اسماء مبهم است-تحليل الحلال و تحريم الحرام [٢].حكم گفت:

تحريم الامهات و البنات است،و آنچه شرح داد فى قوله: حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهٰاتُكُمْ [٣]-الآيه، [٤]بيان محرمات است در بيان [٥]نكاح.

مجاهد گفت:نماز به پاى داشتن است و زكات دادن و اقرار دادن خداى را به طاعت كه اين،آن دين است كه خداى نهاد براى پيغامبران،و اين،روايت والبى است از عبد الله عباس. أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ ،كه طاعت[١٧٧-ر]خداى به‌پاى‌دارى از [٦]امتثال اوامر و انتها از نواهى او.و گفتند:دين توحيد است.و گفتند:خداى تعالى جمله پيغامبران را به اقامت دين فرستاد و اقامت سنت و الفت و جماعت و ترك فرقت،و حمل كردن بر عموم اولى‌تر بود از فعل واجبات و مندوبات و اجتناب مقبحات. كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ ،بزرگ است و گران است بر مشركان،آنچه تو ايشان را به آن مى‌خوانى از توحيد و ترك عبادت اصنام.[الله] [٧]يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشٰاءُ ، خداى تعالى برگزيند آن را كه خواهد براى رسالت خود.و گفتند:معنى آن است كه سخت مى‌آيد بر اين مشركان رسالت تو وا آن [٨]كه تو يكيى از جملۀ ايشان،آنگه مخصوص بكنند تو را به نبوت و اداى رسالت،و نمى‌دانند كه اين به اختيار خداى است،كه خداى تعالى براى رسالت خود آن را برگزيند كه او خواهد و داند كه

[١] .آج،ما،گا،آد،افزوده:را.

[٢] .آج،ما،گا،لا،آد،افزوده:است.

[٣] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٢٣.

[٤] .گا،آد،افزوده:و گفتند.

[٥] .آج،ما،گا،لا،آد:باب.

[٦] .لا:به.

[٧] .اساس و آب ندارد،با توجه به ساير نسخه‌ها از قرآن مجيد افزوده شد.

[٨] .وا آن/با آن.