قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ ،بگو [٢]كه مخلفان بازپس گذاشتگان را از اعراب، سَتُدْعَوْنَ إِلىٰ قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ ،بگو كه شما را خواهند خواندن به قومى خداوندان شجاعتى و سختى سخت.

عبد اللّٰه عباس و عطا ابى رباح و عطا خراسانى [٣]و عبد الرحمن بن ابى ليلى و مجاهد گفتند:پارسيان‌اند.كعب گفت:روميان‌اند.حسن گفت:پارس و روم‌اند به يك جاى.عكرمه گفت:هوازن‌اند.سعيد جبير گفت:هوازن و ثقيف‌اند.قتاده گفت:هوازن و غطفان‌اند روز حنين.زهرى و مقاتل گفتند:بنو حنيفه‌اند اهل يمامه-اصحاب مسيلمۀ كذاب بودند.

رافع بن خديج [٤]گفت:ما اين آيت مى‌خوانديم و ندانستيم كه كرا مى‌خواهد،تا در عهد ابو بكر ما را به قتال ابو حنيفه [٥]خواندند. تُقٰاتِلُونَهُمْ ،شما با ايشان قتال كنى يا [٦]اسلام آرند.عامۀ قراء خواندند: أَوْ يُسْلِمُونَ در محل رفع عطفا على يقاتلون.و در مصحف ابى هست:او يسلموا در محل نصب به معنى الى ان يسلموا [٧]او الا ان يسلموا،كقولهم:لالزمنك او تعطينى [٨]حقى،و كقول امرئ القيس:

او تموت [٩]فتعذرا
فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللّٰهُ أَجْراً حَسَناً ،گفت:اگر طاعت دارى و فرمان برى بدهد خداى شما را مزدى نيكو يعنى ثواب ابد. وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا ،و اگر برگردى و بى‌فرمانى كنى، كَمٰا تَوَلَّيْتُمْ مِنْ قَبْلُ ،چنان كه برگرديدى از پيش اين،يعنى،روز حديبيه، عذاب كند شما را عذابى دردناك.

چون اين آيت فرود آمد اصحاب عاهات گفتند و معذوران:فما بالنا يا رسول‌اللّٰه!پس حال ما چيست [١٠]؟خداى تعالى اين آيت فرستاد:

[١] .آج،ما،لا:نه‌اند.

[٢] .آج،گا،لا،آد:بگو اين،ما:بگو اى.

[٣] .ما:خوراسانى.

[٤] .گا،آد:جريح.

[٥] .كذا در اساس و آب،آج،ما،گا،لا،آد:بنو حنيفه،كه بر متن رجحان دارد.

[٦] .آج،ما،لا:تا.

[٧] .آج،ما،گا،لا،آد:يسلموا

[٨] .آج:تعطنى،ما:تطيعنى.

[٩] .اساس:نموت،به قياس با نسخۀ آج،تصحيح شد.

[١٠] .آج،ما،افزوده:اى رسول خداى.