گفت:شبى تا به روز تميم الدارمى [٣]را ديدم كه در نماز اين آيت مى‌خواند و باز مى‌خواند تا صبح برآمد يا نزديك بود كه برآيد،و مى‌گريست.نسير بن [٤]ابى طعمه گفت:شبى به نزديك ربيع خثيم [٥]بودم،اين آيت مى‌خواند در نماز و تكرار مى‌كرد و مى‌گريست و از اين آيت نمى‌گذشت.گفت:فضيل عياض همچنين در نماز شب اين آيت بسيار خواندى،آنگه گفت:كاشك [٦]تا فضيل بدانستى كه از كدام گروه است.

آنگه حق‌تعالى تذكير نعمت كرد،گفت: وَ خَلَقَ اللّٰهُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ ، گفت:بيافريد خداى تعالى آسمانها و زمينها را. وَ لِتُجْزىٰ كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ وَ هُمْ لاٰ يُظْلَمُونَ ،و تا جزا دهند هركسى را به آنچه كرده باشند و بر ايشان ظلمى نكنند از آنچه مستحق نباشند،و يا حقى كه ايشان را باشد نقصان نكنند و بازنگيرند.

أَ فَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلٰهَهُ هَوٰاهُ ،گفت:مى‌بينى آن كافران را كه هواى خود و شهوت خود را خداى خود كرده‌اند؟يعنى چنان كه مؤمنان خداى‌پرست باشند،او هواپرست است [٧]ازآنجا كه به خداى ايمان ندارد [٨]و به ثواب و عقاب مقر نباشد [٩]كه زجر كند او را از معاصى،هرچه خواهد بكند و برحسب مراد و هواى خود زندگانى كند.[٢٤١-پ]و اين قول عبد اللّٰه عباس و حسن و قتاده است.بعضى ديگر مفسران گفتند:معنى آن است كه،آن پرستد كه خواهد.سعيد جبير گفت:

قريش،عزى پرستيدندى روزگارى دراز،و آن سنگى سپيد بود.و عرب را عادت چنان بود كه،سنگى و چوبى و روينه‌اى و سيمنه‌اى [١٠]را پرستيدندى [١١].چون سنگى از آن نيكوتر بديدندى يا چيزى از آن جنس به از آن،آن اول [١٢]رها كردندى،اما

[١] .هما/ما،هم ما(ظ:)،ما:هم ما را،آد:ما را.

[٢] .آج،ما،گا،لا،آد:هست.

[٣] .لا،آد:الدارى.

[٤] .آج:سير بن.

[٥] .اساس:خيثم،به قياس با نسخۀ آج،تصحيح شد.

[٦] .آج،ما،گا،لا،آد:كاشكى.

[٧] .ما،آد:ايشان هواپرستند.

[٨] .ما،آد:ندارند.

[٩] .آج،ما:نباشند،آد:نيستند.

[١٠] .آج:رويينه‌اى و سيمينه‌اى،گا،لا،آد:زرينه و سيمينه‌اى.

[١١] .ما:پرستدندى.

[١٢] .ما،گا،آد:اول را.