نشانه و ويژگيهاى جنس مخالف برخوردار شوند و بدين سان، با عمل جراحى مى‌توانند تغيير جنسيت دهند. آيا اين تغيير جنسيت، جايز است؟ گذشته از جايز بودن و نبودن آن، اگر چنين كارى صورت پذيرد و كسى تغيير جنسيت دهد، زوجيت و احكام وابسته به آن، همانند مهر، نفقه و ارث (مشروط بر وقوع تغيير پيش از قسمت كردن آن) چه حكمى خواهديافت؟

٣٩. راديو و تلويزيون چه حكمى دارند؟ آيا گوش كردن به غناى حرام، از راديو و تلويزيون نيز حرام است؟ آيا در صورت شنيدن آيه سجده از اين طريق، سجده واجب مى‌شود؟

٤٠. آيا مى‌توان به صرف شنيدن اقرار، وقف، وصيت و همانند آن از نوار، احكام و آثار شرعى را بر آنها بار كرد؟

همچنين اگر تصويرى در فيلم، يا عكس ضبط شود، خواه با آگاهى شخص از آن و خواه بدون آگاهى وى، آيا بايد برابر آن حكم كرد، يا نمى‌توان چنين حكمى كرد، يا بايد تفصيل داد.

آنچه گذشت، چهل مسأله از مسائل مهمى است كه امروز با آنها سروكار داريم و فقهاى بزرگ ما، پيشينيان و پسينيان، به سبب گرفتار نشدن، كم‌تر به آنها پرداخته‌اند. اما امروز، گروهى از بزرگان معاصر، در كتابهاى فتوايى خويش، به پاسخ از آنها پرداخته‌اند، بى‌آن كه دليلى براى پاسخ خود بياورند؛ چرا كه اقتضاى كتابهاى فتوايى، بيش از اين نيست.

البته، پاره‌اى از اين مسائل هم، هنوز بى‌پاسخ مانده‌اند. اين نيز، روشن است كه مسائل جديد، تنها در اين، چهل مورد، خلاصه نمى‌شود، هر چند اين موارد، مهم‌ترين آنهاست.