درهم و دينار) منحصر است يا خير؛ موضوعى است كه همواره در فقه مورد بررسى فقيهان بوده است. بيشتر سخنرانان به منحصر نبودن زكات به موارد نه گانه معتقد بودند و براى آن ادله‌اى آوردند، ولى برخى تصريح‌نموده و اقامه‌برهان كردند و برخى با ايجادترديد از آن گذشتند.

در همين راستا زكات در غير نقدين (اسكناس) نيز پرسش جدّى ديگرى بود كه خواهان تحقيق و بررسى آن بودند.

٥. چگونگى جمع‌آورى زكات:آيا زكات را بايد گرفت‌يا مردم خود بايد بپردازند؛ به بيان ديگر: آيا زكات گرفتنى است و چنانچه مردم نپرداختند وظيفه حكومت است كه آن را، هر چند به زور، بگيرد؟ يا اينكه از جانب دولت اجبارى در كار نيست و مردم خود بايد بپردازند.

آنچه همه سخنرانان بر آن اتفاق نظر داشتند اين بود كه جمع‌آورى زكات و هزينه آن وظيفه حكومت است.

برخى افزون بر اين معتقد بودند كه حكومت از كسانى كه زكات نمى‌پردازند بايد مطالبه كند و از آنها بگيرد؛ چرا كه زكات گرفتنى است «خذ من أموالهم»، نه دادنى. سيره پيامبر(ص) و اميرالمؤمنين(ع) نيز چنين بوده است.

برخى نيز بر اين باور بودند كه چون زكات يك واجب عبادى است و قصد قربت لازم دارد، با اكراه و اجبار نمى‌سازد؛ بنا بر اين نبايد كسى را بر پرداخت زكات اجبار نمود؛ بلكه بايد سطح آگاهى مردم را بالا برد تا خود مشتاقانه زكات را بپردازند.

٦. احياى فرهنگ زكات در جامعه و تبليغ و ترويج آموزه‌هاى دينى راجع به زكات در بين مردم نكته ديگرى بود كه همگان بر ضرورت آن تأكيد داشتند.

در اين اجلاسيه مقرر شد سمينار بررسى و تبيين مسائل فقهى زكات در آينده با مسؤوليت آيت اللّه‌ سيدمحمود هاشمى برگزار شود.

فقه اهل بيت:حضور چشمگير فقها و مدرسان حوزه، اساتيد و صاحب‌نظران دانشگاهى را مى‌توان از امتيازات اين نشست برشمرد؛ چنانكه كوتاه بودن و پر محتوا بودن آن نيز شايان توجه است.

ما نيز ضمن استقبال از اين گونه نشستهاى علمى و فقهى و آرزوى توفيق براى دست اندركاران آن اميدواريم كه ديگر موضوعات فقهى مورد ابتلاى جامعه و نظام اسلامى كه نياز به پژوهش و همفكرى عالمانه دارد نيز مورد بررسى گذاشته شود.