فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٣ - سخنى در مفهوم جامعه دينى سيد مرتضى تقوى
دين و وحى، به دست مىآيد و هيچ راه ديگرى براى دستيابى به آن وجود ندارد. قرآن چه به صراحت و چه به كنايت رساتر از صراحت، مكرر بيان كرده است كه نقش دين در هدايت انسان، انحصارى است و هيچ بديلى نمىتواند جاى آن را بگيرد: {... و ما كنا لنهتدى لولا ان هدانا اللّه } - اعراف ٤٢ -«اگر خدا ما را هدايت نمىكرد، ما هرگز هدايت نمىشديم». {... و من يهد اللّه فهو المهتدي } - اسراء ٩٧ -«هدايت شده فقط آن كسى است كه خدا او را هدايت مىكند». {... قل إنّ الهدى هدى اللّه... } - آل عمران٧٣ - {...قل إنّ هدى اللّه هو الهدى... } - بقره١٢٠-دو آيه اخير يك معنى را بيان مىكنند و هر دو از نظر بلاغى مفيد حصرند:
«... بگو هدايت فقط هدايتى است كه از جانب خدا باشد...».
«... بگو فقط هدايتى كه از جانب خدا باشد، هدايت است...».
آياتى كه دلالت دارند بر اينكه هدايت انسان فقط از طريق وحى ممكن است، بسيارند و اين چند آيه به عنوان نمونه آورده شدهاند.
مىپذيريم كه هدايت انسان، هدف بنيادى دين است، اما عنوان هدايت، يك مفهوم بسيار كلى است و نياز به تعريف و تبيين ندارد، از اين رو جا دارد بپرسيم كه: خود هدايت به چه معناست؟ تحليل ماهيت هدايت در اينجا، ما را از مقصد خود دور مىكند. بنا بر اين با صرف نظر از تعاريف لغوى و اصطلاحى هدايت و بيان حد و رسم منطقى آن، در اينجا فقط مصاديق و نمودهاى عينى هدايت را از زبان متون دينى بازگو مىكنيم. به تعبير ديگر در اينجا به جاى اينكه «مفهوم» هدايت را تعريف كنيم، «مصداق» آن را نشان مىدهيم.
قرآن كريم حاصل پيام پيامبران و جوهره اديان را در دو نكته خلاصه مىكند: «پرستش خداوند» و «اجتناب از طاغوت». {و لقد بعثنا فى كلّ امّة رسولاً ان اعبدوا اللّه و اجتنبوا الطّاغوت... } - نحل٣٦ -«ما در ميان هر امتى پيامبرى را برانگيختيم كه خدا را بپرستيد و از طاغوت دورى كنيد...». اگر اين آيه را در كنار آياتى كه هدف از دين و بعثت را هدايت انسان ذكر كردهاند، قرار دهيم، حاصل اين مىشود كه پرستش خدا و اجتناب از طاغوت، نمود و مصداق هدايت هستند و به عبارت ديگر هدايتى كه هدف دين است، به پرستش خدا و اجتناب از طاغوت تفسير شده است و مفهوم